Πριν μια βδομάδα μου έστειλε ένα μήνυμα μία καλή φίλη μου από το πανεπιστήμιο, η οποία δουλεύει ως ειδικευόμενη στην Ελβετία και μου πρότεινε μήπως κανονίζαμε κάτι για το σαββατοκύριακο. Τα βάλαμε κάτω και είδαμε ότι θα βόλευε να συναντηθούμε κάπου στη βόρεια Ελβετία ώστε να μοιράσουμε τη διαδρομή. Έτσι λοιπόν συναντηθήκαμε στη Βασιλεία, μια μικρή όμορφη πόλη στο γερμανόφωνο κομμάτι της Ελβετίας.
Η Βασιλεία μου θύμισε αρκετές από τις Γερμανικές πόλεις που έχω επισκεφτεί, ιδίως της Νότιας Γερμανίας, όπως τα Freiburg, Τübingen, Heidelberg, Würzburg. To κέντρο της ζωής στην πόλη αυτή είναι η παλιά πόλη, χτισμένη κατά μήκος ενός ποταμού σε κάποια μεσαιωνική εποχή, ενδεχομένως γιατί αυτό διευκόλυνε το εμπόριο και την άμυνα της πόλης εκείνη την εποχή. Αυτό το ιστορικό κέντρο έχει πολύ χαμηλή έως καθόλου προσβασιμότητα με το αυτοκίνητο και έχει κυρίως εμπορικές χρήσεις, οι οποίες εξυπηρετούνται με το τραμ, το λεωφορείο και τα ποδήλατα. Η αντίληψη που υπάρχει στη Γερμανία, ότι το κέντρο ανήκει στους πολίτες και όχι στα αμάξια, είναι φανερή και εδώ και συμβάλλει στο χαρακτήρα της πόλης. Το ποτάμι αυτό διασχίζουν αρκετές γέφυρες, μία παλιά πέτρινη και γραφική και αρκετές νεότερες που εξυπηρετούν τη συγκοινωνία της πόλης. Στο υψηλότερο σημείο της πόλης ξεχωρίζει το Münster, δηλαδή ο καθεδρικός ναός με μια όμορφη σκεπή. Άλλα χαρακτηριστικά σημεία της πόλης είναι το δημαρχείο της, ο μοντέρνος σιδηροδρομικός σταθμός που θυμίζει αεροδρόμιο, οι παραλιακοί δρόμοι καταμήκος του ποταμού, τα κτίρια που διατηρούν τη μορφή τους από το 14ο και 15ο αιώνα. Στην περιφέρεια της πόλης αναπτύσσεται η νέα πόλη, που χαρακτηρίζεται από τη μία από εργοστασιακές μονάδες (η Ελβετία εκτός από τις τράπεζες που διαθέτει είναι μια πολύ βιομηχανοποιημένη χώρα) αλλά και πολλά μοντέρνα κτίρια και από αρχιτεκτονικής άποψης τολμηρά κτίρια, που ανήκουν συχνά σε κάποια τράπεζα, εταιρεία ή κάποιο μουσείο.
Αυτού του είδους η οργάνωση, η τάξη, το πράσινο, η εύκολη προσβασιμότητα, οι ανθρώπινοι ρυθμοί είναι πράγματα αρκετά εντυπωσιακά για κάποιον που έρχεται για πρώτη φορά από την Ελλάδα, καθώς μάλλον δικαιώνει εκ πρώτης τη στερεοποιημένη άποψη που έχουμε για την Ευρώπη. Μετά από λίγο όμως που έχεις εμπεδώσει ότι υπάρχουν κάποια βασικά μοτίβα αρχίζεις να ψάχνεις το κάτι ιδιαίτερο, αυτό που θα το βρεις σε κάποια ξεχασμένη συνοικεία της Αθήνας, χωμένο ανάμεσα στους τόνους τσιμέντου, σκουπιδιού και θορύβου. Κάθε φορά που επισκέπτομαι μια τέτοια πόλη και συνειδητοποιώ για άλλη μια φορά ότι η οργάνωση μιας πόλης εξασφαλίζει ένα βασικό επίπεδο ομορφιάς από μόνη της, ακόμη και αν δεν υπάρχει το ελληνορωμαϊκό μνημείο που θα βρεις στην Ελλάδα ή την Ιταλία.
Φαντασιώνομαι λοιπόν το πως η δική μας η γενιά, που είχε την ευκαιρία να βγει στο εξωτερικό θα επιστρέψει κάποια στιγμή και θα πιέσει για αστικού τύπου παρεμβάσεις που θα αναδείξουν κάπως τον πολιτιστικό πλούτο και την τεράστια γεωγραφική ποικιλία της πατρίδας μας. Φαντάζομαι τι σκέφτεται ένας Γερμανός ή Ελβετός που επισκέπτεται τις αγαπημένες μου γειτονιές στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, το Ναύπλιο, τα Γιάννενα, το Μυστρά, τη Μονεμβασιά, τις Κυκλάδες, και τόσα άλλα μέρη που καταφέρνουν να παραμένουν όμορφα παρά την αδιαφορία κράτους, κοινωνίας και πολιτών.
Μετά έπιασα τον εαυτό μου να σκέφτομαι το πόσο σχετικές είναι τελικά οι αποστάσεις στη Γερμανία. Η Αθηναϊκή βολή μου δε θα μου επέτρεπε ποτέ να φανταστώ πως θα έκανα μια φορά το μήνα ένα ταξίδι 1-3 ώρες αναλόγως για να βρω ένα συμφοιτητή για ένα Σαββατοκύριακο και μάλιστα θα θεωρούσα την απόσταση "κοντινή". Σίγουρα ένας παράγοντας που παίζει ρόλο στο ότι αντιλαμβάνομαι το Στουτγκάρδη-Βασιλεία ως κοντινή απόσταση είναι οι συγκοινωνίες που είναι καλές και τα κάνουν όλα λίγο πιο εύκολα...Χμμ, το καλές βέβαια είναι σχετικό, η Deutsche Bahn είναι τελευταία τόσο αναξιόπιστη που με κάνει να νοσταλγώ την ΤΡΑΙΝΟΣΕ, αλλά για αυτό ίσως γράψω μια άλλη ανάρτηση. Ένας άλλος παράγοντας που όταν δουλεύεις στο εξωτερικό μετατρέπεσαι από αργόσχολο φραπεδοκράτορα σε πρόθυμο ταξιδιώτη είναι ότι δουλεύεις εξωτερικό και άρα κερδίζεις περισσότερα, τόσα που να σου επιτρέπουν να κάνεις αυτές τις εκδρομές. Η ηλίκία είναι επίσης σημαντική, είμαστε πλέον αρκετά νέοι για να έχουμε όρεξη για να κάνουμε πράγματα και να μην έχουμε τις υποχρεώσεις που θα μας κρατούσαν πίσω, και αρκετά μεγάλοι ώστε να μην αρκούμαστε στο να πηγαίνουμε στην ίδια καφετέρια κάθε φορά. Πλάι όμως σε όλα αυτά τα δεδομένα, που έχουν αντικειμενικό και ποσοτικό χαρακτήρα, υπάρχει και ένα που έχει υποκειμενικό και ποιοτικό χαρακτήρα : η μοναξιά. Το να διαπρέπεις στο εξωτερικό έχει ένα τιμήμα που είναι ότι περνάς αρκετό χρόνο μόνος σου, τουλάχιστον σε σχέση με τους φίλους σου που έμειναν πίσω και ξέρεις ότι τουλάχιστον 2-3 φορές τη βδομάδα θα βγουν για καφέ με κάποιο φίλο τους μετά τη δουλειά. Άλλος περισσότερο άλλος λιγότερο, όλοι εδώ έχουν ένα αίσθημα μοναξιάς. Ακόμη και να έχεις φίλους από άλλες χώρες και η γλώσσα να μην είναι πρόβλημα, η διαφορά κουλτούρας και χημείας παίζει το ρόλο της, καθώς ακόμη και όταν κάνεις πλάκα, αυτή συχνά σχετίζεται με τη διαφορά κουλτούρας και χρειάζεται πολλές φορές να εξηγείς γιατί είναι αστείο αυτό που είπες. Όταν μετά βγαίνεις με συμφοιτητές σου και θυμάστε ιστορίες από καθηγητές σας ή συμφοιτητές σας, έχετε κοινά αστεία ή μπορείτε να κάνετε χιούμορ χωρίς καν να χρησιμοποιήσετε λέξεις, μόνο με τον υποδηλωτικό χαρακτήρα ενός κοινού μορφασμού ή κοιτάγματος, καταλαβαίνεις ότι κάτι αρκετά σημαντικό έχεις στερηθεί.
Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται και τα ενδιαφέροντα σου. Όταν πήγαμε με τη φίλη μου σε μια έκθεση με άγνωστα έργα ή προσχέδια του Πικάσο, συζητούσαμε ποιος πίνακας μας αρέσει και ποιος όχι, αν όλα τα έργα αυτά του Πικάσο είναι τέχνη ή αν κάποια βασίζονταν στο γεγονός ότι ήταν ήδη γνωστός όταν τα έβγαζε. Δεν τυχαίνει συχνά να θέλω να συζητήσω με κάποιον αν του αρέσει ο Κυβισμός ή ο Σουρεαλισμός, αλλά όταν τυχαίνει ξέρω πως δε μπορώ να το κάνω στα Γερμανικά. Συνειδητοποιώ πως σταδιακά χάνω την επαφή με πολλά πράγματα που έκανα. Ακούω πολλή λιγότερο μουσική, δε βλέπω συχνά σειρές ταινίες (ας όψονται το Synchronisation και η GEMA), διαβάζω λιγότερο και γενικά χάνω ολοένα και περισσότερα πράγματα από αυτά που συνιστούν ένα καλλιεργημένο άνθρωπο (ή έναν αχώνευτο σε ένα πάρτυ). Η έκθεση αν και μικρή πάντως ήταν καλή και έβαλα ως στόχο να πηγαίνω πιο συχνά σε μουσεία.
Ένα άλλο θέμα που σκεφτόμουν στην Ελβετία ήταν τα χρήματα. Όλα ήταν πολύ ακριβά. Η Ελβετία δε προσφέρεται για τουρισμό. Παραπάνω δε θέλω να πω για το θέμα.
Κάτι που δε μπορούσα να χωνέψω σε αυτή την πρώτη μου φορά στην Ελβετία, είναι το πως οι Ελβετοί αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους ως έθνος. Εκεί στη Βασιλεία εγώ ως ξένος μπορούσα να επικοινωνήσω καλύτερα με τους ανθρώπους από τη φίλη μου που εργάζεται στη χώρα, αλλά στο γαλλόφωνο κομμάτι. Γιατί ο Γερμανόφωνος Ελβετός να αισθάνεται πως έχει πιο πολλά κοινά με ένα Γαλλόφωνο Ελβετό, όταν με το Γερμανό του Νότου έχουν ίδια γλώσσα και παρόμοια διάλεκτο, ίδια αρχιτεκτονική, ίδια κουζίνα κτλ ; Μου φαίνεται παράδοξο, κρίνοντας από τις αμοιβαίες επιθυμίες Ελλάδας και ελληνικών κοινοτήτων εκτός αυτής, να μπουν και αυτές κάτω από την ομπρέλα του ελληνικού κράτους, ειδικά όταν αυτό δεν είναι κάποια υπερδύναμη, όπως η Γερμανία ή η Γαλλία. Η ιστορία όμως της Ελβετίας στην ουσία είναι η ιστορία της συνένωσης πολλών μικρών πόλεων-κρατών κάπου στο Μεσαίωνα με βάση τα κοινά οικονομικά και πολιτικά τους συμφέροντα, τα οποία θίγονταν συνεχώς από τις φιλονικίες των Γάλλων, των Γερμανών και των Αυστριακών γειτόνων τους, και για αυτό το λόγο η Ελβετία είναι η χώρα με την πιο αντιπροσωπευτική δημοκρατία και ελεύθερη οικονομία στον πλανήτη. Συνεπώς, παρά τις όποιες τάσεις που εμφανίστηκαν παροδικά με αφορμή τη θρησκεία ή τις συγκυρίες, η Ελβετία κράτησε την ουδετερότητα της μέχρι σήμερα, τη δημοκρατικότητα της και την ελεύθερη οικονομία της και οι οι Ελβετοί παρέμειναν ενωμένοι από την κοινή τους μοίρα και την κοινή επιθυμία να διαφυλάξουν αυτά τους τα προνόμια - έστω και αν κατέληξαν να πληρώνουν 8,5 φράγκα για ένα Eiskaffee.
Μετά ξεπέρασα και αυτή τη σκέψη, αλλά η γενικότερη ιδέα του τι σημαίνει έθνος και αν μπορείς να μιλήσεις για γενικά χαρακτηριστικά ενός έθνους παρέμεινε στο κεφάλι μου. Περπατώντας με τη φίλη μου δίπλα στο ποτάμι μας πλησίασε ένας μελαμψός Αλβανός και μας μίλησε σε άπταιστα Ελληνικά. Όταν τον ρώτησα που έμαθε τόσο καλά Ελληνικά, μου απάντησε "δούλευα 5 χρόνια οικοδομή". Για κάποιο λόγο η εξήγηση του δε μου φάνηκε πειστική και κατέφυγα στη δική μου παλιότερη ερμηνεία που είναι πως οι Αλβανοί έχουν ένα μοναδικό ταλέντο να μαθαίνουν γλώσσες, και ιδίως Ελληνικά και Ιταλικά. Εγώ κάνω μαθήματα Γερμανικών από τα 11 μου και δουλεύω στη Γερμανία σε μια απαιτητική από πλευράς γλώσσας ιδιότητα και τα Γερμανικά μου είναι μετά από ένα χρόνο χειρότερα από τα Ελληνικά αυτού του Αλβανού που δούλευε στο όχι ιδιαίτερα πλούσιο σε γλωσσικά ερεθίσματα περιβάλλον της οικοδομής. Μετά συνεχίσαμε να μιλάμε και δεν άντεξα, το ρώτησα πως του φαίνεται η ζωή στην Ελβετία. Και τότε πήρα την απάντηση ότι στην Ελβετία βγάζεις μεν πιο καλά λεφτά, αλλά στην Ελλάδα η ζωή είναι πολύ καλύτερη. Αυτή η απάντηση (ακριβώς ίδια με την άποψη ενός πακιστανού που είχα γνωρίσει κάποτε στο τρένο) μας χαροποίησε αρχικά, γιατί ήταν μια επιβεβαίωσε για μας, πως η χώρα μας είναι πράγματι γαμάτη και δεν είμαστε τρελοί που γκρινιάζουμε καμιά φορά ή κοροϊδεύουμε τους Γερμανούς ή Ελβετούς αντιστοίχως. Έχω εδώ για να το επιβεβαιώσει όχι κάποιο Γερμανό τουρίστα 55 ετών που πάει στα Χανιά για διακοπές, αλλά έναν νεαρό Αλβανό που δούλευε σε μια οικοδομή στη Χαλκίδα και στο διάλλειμμα του έπινε Άμστελ, την οποία τη λέγαμε από ένα σημείο και μετά "Αλβανόμπυρα", που άνηκε σε ένα έθνος που χαρακτηριζόταν από όλους "κωλοφάρα". Η αμέσως επόμενη σκέψη που έκανα με αφορμή αυτό το περιστατικό ήταν λιγότερο αισιόδοξη και αφορούσε στο γεγονός ότι τελικά οι Αλβανοί που έδειξαν εν τέλει εξαιρετική ικανότητα προσαρμογής στη νέα τους πατρίδα και αύξησαν την παραγωγικότητα της χώρας μας, εγκαταλείπουν σιγά σιγά και αυτοί την Ελλάδα. Ταυτόχρονα με βάση την ανάγκη μου να ανακαλύψω εθνικές "τάσεις" ή νοοτροπίες ήρθα αντιμέτωμεπος με την ιδέα ότι μάλλον είμαστε ένας αρκετά ξενοφοβικός λαός, όχι απαραίτητα ρατσιστικός παρά τα φαινόμενα ΧΑ, απλά έχουμε τη συνήθεια να αντιστεκόμαστε σε ξένες ιδέες, ξένες εμπειρίες, ξένους ανθρώπους κτλ.
Στο δρόμο της επιστροφής σκεφτόμουν τι θα κάνω με το θέμα του στρατού.
Η Βασιλεία μου θύμισε αρκετές από τις Γερμανικές πόλεις που έχω επισκεφτεί, ιδίως της Νότιας Γερμανίας, όπως τα Freiburg, Τübingen, Heidelberg, Würzburg. To κέντρο της ζωής στην πόλη αυτή είναι η παλιά πόλη, χτισμένη κατά μήκος ενός ποταμού σε κάποια μεσαιωνική εποχή, ενδεχομένως γιατί αυτό διευκόλυνε το εμπόριο και την άμυνα της πόλης εκείνη την εποχή. Αυτό το ιστορικό κέντρο έχει πολύ χαμηλή έως καθόλου προσβασιμότητα με το αυτοκίνητο και έχει κυρίως εμπορικές χρήσεις, οι οποίες εξυπηρετούνται με το τραμ, το λεωφορείο και τα ποδήλατα. Η αντίληψη που υπάρχει στη Γερμανία, ότι το κέντρο ανήκει στους πολίτες και όχι στα αμάξια, είναι φανερή και εδώ και συμβάλλει στο χαρακτήρα της πόλης. Το ποτάμι αυτό διασχίζουν αρκετές γέφυρες, μία παλιά πέτρινη και γραφική και αρκετές νεότερες που εξυπηρετούν τη συγκοινωνία της πόλης. Στο υψηλότερο σημείο της πόλης ξεχωρίζει το Münster, δηλαδή ο καθεδρικός ναός με μια όμορφη σκεπή. Άλλα χαρακτηριστικά σημεία της πόλης είναι το δημαρχείο της, ο μοντέρνος σιδηροδρομικός σταθμός που θυμίζει αεροδρόμιο, οι παραλιακοί δρόμοι καταμήκος του ποταμού, τα κτίρια που διατηρούν τη μορφή τους από το 14ο και 15ο αιώνα. Στην περιφέρεια της πόλης αναπτύσσεται η νέα πόλη, που χαρακτηρίζεται από τη μία από εργοστασιακές μονάδες (η Ελβετία εκτός από τις τράπεζες που διαθέτει είναι μια πολύ βιομηχανοποιημένη χώρα) αλλά και πολλά μοντέρνα κτίρια και από αρχιτεκτονικής άποψης τολμηρά κτίρια, που ανήκουν συχνά σε κάποια τράπεζα, εταιρεία ή κάποιο μουσείο.
Αυτού του είδους η οργάνωση, η τάξη, το πράσινο, η εύκολη προσβασιμότητα, οι ανθρώπινοι ρυθμοί είναι πράγματα αρκετά εντυπωσιακά για κάποιον που έρχεται για πρώτη φορά από την Ελλάδα, καθώς μάλλον δικαιώνει εκ πρώτης τη στερεοποιημένη άποψη που έχουμε για την Ευρώπη. Μετά από λίγο όμως που έχεις εμπεδώσει ότι υπάρχουν κάποια βασικά μοτίβα αρχίζεις να ψάχνεις το κάτι ιδιαίτερο, αυτό που θα το βρεις σε κάποια ξεχασμένη συνοικεία της Αθήνας, χωμένο ανάμεσα στους τόνους τσιμέντου, σκουπιδιού και θορύβου. Κάθε φορά που επισκέπτομαι μια τέτοια πόλη και συνειδητοποιώ για άλλη μια φορά ότι η οργάνωση μιας πόλης εξασφαλίζει ένα βασικό επίπεδο ομορφιάς από μόνη της, ακόμη και αν δεν υπάρχει το ελληνορωμαϊκό μνημείο που θα βρεις στην Ελλάδα ή την Ιταλία.
Φαντασιώνομαι λοιπόν το πως η δική μας η γενιά, που είχε την ευκαιρία να βγει στο εξωτερικό θα επιστρέψει κάποια στιγμή και θα πιέσει για αστικού τύπου παρεμβάσεις που θα αναδείξουν κάπως τον πολιτιστικό πλούτο και την τεράστια γεωγραφική ποικιλία της πατρίδας μας. Φαντάζομαι τι σκέφτεται ένας Γερμανός ή Ελβετός που επισκέπτεται τις αγαπημένες μου γειτονιές στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, το Ναύπλιο, τα Γιάννενα, το Μυστρά, τη Μονεμβασιά, τις Κυκλάδες, και τόσα άλλα μέρη που καταφέρνουν να παραμένουν όμορφα παρά την αδιαφορία κράτους, κοινωνίας και πολιτών.
Μετά έπιασα τον εαυτό μου να σκέφτομαι το πόσο σχετικές είναι τελικά οι αποστάσεις στη Γερμανία. Η Αθηναϊκή βολή μου δε θα μου επέτρεπε ποτέ να φανταστώ πως θα έκανα μια φορά το μήνα ένα ταξίδι 1-3 ώρες αναλόγως για να βρω ένα συμφοιτητή για ένα Σαββατοκύριακο και μάλιστα θα θεωρούσα την απόσταση "κοντινή". Σίγουρα ένας παράγοντας που παίζει ρόλο στο ότι αντιλαμβάνομαι το Στουτγκάρδη-Βασιλεία ως κοντινή απόσταση είναι οι συγκοινωνίες που είναι καλές και τα κάνουν όλα λίγο πιο εύκολα...Χμμ, το καλές βέβαια είναι σχετικό, η Deutsche Bahn είναι τελευταία τόσο αναξιόπιστη που με κάνει να νοσταλγώ την ΤΡΑΙΝΟΣΕ, αλλά για αυτό ίσως γράψω μια άλλη ανάρτηση. Ένας άλλος παράγοντας που όταν δουλεύεις στο εξωτερικό μετατρέπεσαι από αργόσχολο φραπεδοκράτορα σε πρόθυμο ταξιδιώτη είναι ότι δουλεύεις εξωτερικό και άρα κερδίζεις περισσότερα, τόσα που να σου επιτρέπουν να κάνεις αυτές τις εκδρομές. Η ηλίκία είναι επίσης σημαντική, είμαστε πλέον αρκετά νέοι για να έχουμε όρεξη για να κάνουμε πράγματα και να μην έχουμε τις υποχρεώσεις που θα μας κρατούσαν πίσω, και αρκετά μεγάλοι ώστε να μην αρκούμαστε στο να πηγαίνουμε στην ίδια καφετέρια κάθε φορά. Πλάι όμως σε όλα αυτά τα δεδομένα, που έχουν αντικειμενικό και ποσοτικό χαρακτήρα, υπάρχει και ένα που έχει υποκειμενικό και ποιοτικό χαρακτήρα : η μοναξιά. Το να διαπρέπεις στο εξωτερικό έχει ένα τιμήμα που είναι ότι περνάς αρκετό χρόνο μόνος σου, τουλάχιστον σε σχέση με τους φίλους σου που έμειναν πίσω και ξέρεις ότι τουλάχιστον 2-3 φορές τη βδομάδα θα βγουν για καφέ με κάποιο φίλο τους μετά τη δουλειά. Άλλος περισσότερο άλλος λιγότερο, όλοι εδώ έχουν ένα αίσθημα μοναξιάς. Ακόμη και να έχεις φίλους από άλλες χώρες και η γλώσσα να μην είναι πρόβλημα, η διαφορά κουλτούρας και χημείας παίζει το ρόλο της, καθώς ακόμη και όταν κάνεις πλάκα, αυτή συχνά σχετίζεται με τη διαφορά κουλτούρας και χρειάζεται πολλές φορές να εξηγείς γιατί είναι αστείο αυτό που είπες. Όταν μετά βγαίνεις με συμφοιτητές σου και θυμάστε ιστορίες από καθηγητές σας ή συμφοιτητές σας, έχετε κοινά αστεία ή μπορείτε να κάνετε χιούμορ χωρίς καν να χρησιμοποιήσετε λέξεις, μόνο με τον υποδηλωτικό χαρακτήρα ενός κοινού μορφασμού ή κοιτάγματος, καταλαβαίνεις ότι κάτι αρκετά σημαντικό έχεις στερηθεί.
Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται και τα ενδιαφέροντα σου. Όταν πήγαμε με τη φίλη μου σε μια έκθεση με άγνωστα έργα ή προσχέδια του Πικάσο, συζητούσαμε ποιος πίνακας μας αρέσει και ποιος όχι, αν όλα τα έργα αυτά του Πικάσο είναι τέχνη ή αν κάποια βασίζονταν στο γεγονός ότι ήταν ήδη γνωστός όταν τα έβγαζε. Δεν τυχαίνει συχνά να θέλω να συζητήσω με κάποιον αν του αρέσει ο Κυβισμός ή ο Σουρεαλισμός, αλλά όταν τυχαίνει ξέρω πως δε μπορώ να το κάνω στα Γερμανικά. Συνειδητοποιώ πως σταδιακά χάνω την επαφή με πολλά πράγματα που έκανα. Ακούω πολλή λιγότερο μουσική, δε βλέπω συχνά σειρές ταινίες (ας όψονται το Synchronisation και η GEMA), διαβάζω λιγότερο και γενικά χάνω ολοένα και περισσότερα πράγματα από αυτά που συνιστούν ένα καλλιεργημένο άνθρωπο (ή έναν αχώνευτο σε ένα πάρτυ). Η έκθεση αν και μικρή πάντως ήταν καλή και έβαλα ως στόχο να πηγαίνω πιο συχνά σε μουσεία.
Ένα άλλο θέμα που σκεφτόμουν στην Ελβετία ήταν τα χρήματα. Όλα ήταν πολύ ακριβά. Η Ελβετία δε προσφέρεται για τουρισμό. Παραπάνω δε θέλω να πω για το θέμα.
Κάτι που δε μπορούσα να χωνέψω σε αυτή την πρώτη μου φορά στην Ελβετία, είναι το πως οι Ελβετοί αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους ως έθνος. Εκεί στη Βασιλεία εγώ ως ξένος μπορούσα να επικοινωνήσω καλύτερα με τους ανθρώπους από τη φίλη μου που εργάζεται στη χώρα, αλλά στο γαλλόφωνο κομμάτι. Γιατί ο Γερμανόφωνος Ελβετός να αισθάνεται πως έχει πιο πολλά κοινά με ένα Γαλλόφωνο Ελβετό, όταν με το Γερμανό του Νότου έχουν ίδια γλώσσα και παρόμοια διάλεκτο, ίδια αρχιτεκτονική, ίδια κουζίνα κτλ ; Μου φαίνεται παράδοξο, κρίνοντας από τις αμοιβαίες επιθυμίες Ελλάδας και ελληνικών κοινοτήτων εκτός αυτής, να μπουν και αυτές κάτω από την ομπρέλα του ελληνικού κράτους, ειδικά όταν αυτό δεν είναι κάποια υπερδύναμη, όπως η Γερμανία ή η Γαλλία. Η ιστορία όμως της Ελβετίας στην ουσία είναι η ιστορία της συνένωσης πολλών μικρών πόλεων-κρατών κάπου στο Μεσαίωνα με βάση τα κοινά οικονομικά και πολιτικά τους συμφέροντα, τα οποία θίγονταν συνεχώς από τις φιλονικίες των Γάλλων, των Γερμανών και των Αυστριακών γειτόνων τους, και για αυτό το λόγο η Ελβετία είναι η χώρα με την πιο αντιπροσωπευτική δημοκρατία και ελεύθερη οικονομία στον πλανήτη. Συνεπώς, παρά τις όποιες τάσεις που εμφανίστηκαν παροδικά με αφορμή τη θρησκεία ή τις συγκυρίες, η Ελβετία κράτησε την ουδετερότητα της μέχρι σήμερα, τη δημοκρατικότητα της και την ελεύθερη οικονομία της και οι οι Ελβετοί παρέμειναν ενωμένοι από την κοινή τους μοίρα και την κοινή επιθυμία να διαφυλάξουν αυτά τους τα προνόμια - έστω και αν κατέληξαν να πληρώνουν 8,5 φράγκα για ένα Eiskaffee.
Μετά ξεπέρασα και αυτή τη σκέψη, αλλά η γενικότερη ιδέα του τι σημαίνει έθνος και αν μπορείς να μιλήσεις για γενικά χαρακτηριστικά ενός έθνους παρέμεινε στο κεφάλι μου. Περπατώντας με τη φίλη μου δίπλα στο ποτάμι μας πλησίασε ένας μελαμψός Αλβανός και μας μίλησε σε άπταιστα Ελληνικά. Όταν τον ρώτησα που έμαθε τόσο καλά Ελληνικά, μου απάντησε "δούλευα 5 χρόνια οικοδομή". Για κάποιο λόγο η εξήγηση του δε μου φάνηκε πειστική και κατέφυγα στη δική μου παλιότερη ερμηνεία που είναι πως οι Αλβανοί έχουν ένα μοναδικό ταλέντο να μαθαίνουν γλώσσες, και ιδίως Ελληνικά και Ιταλικά. Εγώ κάνω μαθήματα Γερμανικών από τα 11 μου και δουλεύω στη Γερμανία σε μια απαιτητική από πλευράς γλώσσας ιδιότητα και τα Γερμανικά μου είναι μετά από ένα χρόνο χειρότερα από τα Ελληνικά αυτού του Αλβανού που δούλευε στο όχι ιδιαίτερα πλούσιο σε γλωσσικά ερεθίσματα περιβάλλον της οικοδομής. Μετά συνεχίσαμε να μιλάμε και δεν άντεξα, το ρώτησα πως του φαίνεται η ζωή στην Ελβετία. Και τότε πήρα την απάντηση ότι στην Ελβετία βγάζεις μεν πιο καλά λεφτά, αλλά στην Ελλάδα η ζωή είναι πολύ καλύτερη. Αυτή η απάντηση (ακριβώς ίδια με την άποψη ενός πακιστανού που είχα γνωρίσει κάποτε στο τρένο) μας χαροποίησε αρχικά, γιατί ήταν μια επιβεβαίωσε για μας, πως η χώρα μας είναι πράγματι γαμάτη και δεν είμαστε τρελοί που γκρινιάζουμε καμιά φορά ή κοροϊδεύουμε τους Γερμανούς ή Ελβετούς αντιστοίχως. Έχω εδώ για να το επιβεβαιώσει όχι κάποιο Γερμανό τουρίστα 55 ετών που πάει στα Χανιά για διακοπές, αλλά έναν νεαρό Αλβανό που δούλευε σε μια οικοδομή στη Χαλκίδα και στο διάλλειμμα του έπινε Άμστελ, την οποία τη λέγαμε από ένα σημείο και μετά "Αλβανόμπυρα", που άνηκε σε ένα έθνος που χαρακτηριζόταν από όλους "κωλοφάρα". Η αμέσως επόμενη σκέψη που έκανα με αφορμή αυτό το περιστατικό ήταν λιγότερο αισιόδοξη και αφορούσε στο γεγονός ότι τελικά οι Αλβανοί που έδειξαν εν τέλει εξαιρετική ικανότητα προσαρμογής στη νέα τους πατρίδα και αύξησαν την παραγωγικότητα της χώρας μας, εγκαταλείπουν σιγά σιγά και αυτοί την Ελλάδα. Ταυτόχρονα με βάση την ανάγκη μου να ανακαλύψω εθνικές "τάσεις" ή νοοτροπίες ήρθα αντιμέτωμεπος με την ιδέα ότι μάλλον είμαστε ένας αρκετά ξενοφοβικός λαός, όχι απαραίτητα ρατσιστικός παρά τα φαινόμενα ΧΑ, απλά έχουμε τη συνήθεια να αντιστεκόμαστε σε ξένες ιδέες, ξένες εμπειρίες, ξένους ανθρώπους κτλ.
Στο δρόμο της επιστροφής σκεφτόμουν τι θα κάνω με το θέμα του στρατού.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου