Συνήθως αποφεύγω να κάνω πολιτικά σχόλια, αλλά αυτό που συνέβη την Κυριακή στην Ελβετία με έχει βάλει σε σκέψεις, και για να τις τακτοποιήσω καλύτερα στο μυαλό μου, αποφάσισα να τις καταγράψω. Αναφέρομαι φυσικά στο ψήφισμα της Κυριακής σύμφωνα με το οποίο οι Ελβετοί δήλωσαν ότι επιθυμούν την επιβολή ορίων στους εισερχόμενους μετανάστες και αιτούντες πολιτικού ασύλου, κάτι που φαίνεται να έχει πολλαπλό αντίκτυπο τόσο στο εσωτερικό της Ελβετίας όσο και στο εξωτερικό και ειδικά στις σχέσεις της με την ΕΕ.
Δεν έχω κάποια σαφή άποψη πάνω στο θέμα, ή για την ακρίβεια η βασική μου πολιτική άποψη είναι ότι πολύπλοκα υπερεθνικά προβλήματα όπως η μετανάστευση απαιτούν προσεκτικές, πολύπλοκες και συνήθως σταδιακές λύσεις. Η αναγνώριση της πολυπλοκότητας ενός προβλήματος, η παραδοχή πως δεν υπάρχει "μαγική συνταγή" και η προσεκτική προσέγγιση του προβλήματος στα πλαίσια μιας costs-benefits ανάλυσης νομίζω ότι είναι βασικά χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου με παιδεία, πολύ περισσότερο ενός ανθρώπου με επιστημονική παιδεία και ως τέτοιος προσπαθώ να πλασάρομαι.
Γιατί λοιπόν το 50,3 % των Ελβετών ψήφισε υπέρ της θέσπισης ορίων ενάντια στην "ανεξέλεγκτη μετανάστευση";
Είναι αρκετά παράξενο, πιθανότατα απροσδόκητο και σίγουρα δύσκολο ως προς την ερμηνεία του αποτέλεσμα. Οι Ελβετοί δεν έγιναν ξαφνικά ξενοφοβικοί, αντίθετα έχουν βαθιά δημοκρατική παράδοση ως λαός, καθώς συμμετέχουν διαρκώς ενεργά στη λήψη αποφάσεων και μάλιστα σε τοπικό επίπεδο. Παράλληλα η Ελβετία θεωρούνταν για χρόνια η απόδειξη του πόσο καλά λειτουργεί η ελεύθερη οικονομία, καθώς η διοίκηση της στηρίζεται σε ένα κράμμα φιλελεύθερων πολιτικών με φιλική στάση απέναντι στην επιχειρηματικότητα, ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων, ελεύθερη κυκλοφορία εργατικού δυναμικού, και αποκέντρωσης της εξουσίας.
Παρεμπιπτόντως βασικό ρόλο στη διαμόρφωση της διοικητικής και πολιτικής φυσιογνωμίας της Ελβετίας έπαιξε ο δικός μας Giovanni Capodistria, ή στα ελληνικά Ιωάννης Καποδίστριας, ο οποίος ως δεξί χέρι τότε του τσάρου της Ρωσίας διαμόρφωσε αυτό το προχωρημένο σύστημα διοίκησης με τα καντόνια, ώστε να εξασφαλίσει στους Ελβετούς την απαραίτητη αυτοδυναμία τους απέναντι σε Γάλλους και Αυστριακούς, και συνεπώς τη φιλική τους στάση προς τον Τσάρο. Αυτή η δομή εξελίχτηκε με το χρόνο στο συνδεκτικό κρίκο μεταξύ των Γαλλόφωνων, Γερμανόφωνων, ιταλόφωνων και λοιπών -ώφωνων Ελβετών, καθώς τους εξασφάλιζε οικονομική ανεξαρτησία και αυτοδιοίκηση, σε μια εποχή που οι εναλλακτικές τους ήταν η βαριά φορολόγηση από τον επόμενο Ναπολέοντα ή τον επόμενο Μέτερνιχ.
Η μικρή αλλά ταχύτατα αναπτυσσόμενη Ελβετία, ειδικά μετά τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο, αντί να αντιμετωπίσει τον κόσμο φοβικά, επένδυσε στην καινοτομία και την τεχνολογία και έτσι δημιούργησε μια υψηλού τεχνολογικού επιπέδου βιομηχανία, ένα εύκολα προσβάσιμο και τουλάχιστον στα μάτια των διεθνών επενδυτών υγειές τραπεζικό σύστημα, και απέκτησε πρωταγωνιστικό ρόλο σε τομείς όπως η πληροφορική και τα λογισμικά. Σύντομα το made in Switzerland έγινε ορόσημο ποιότητας.
Και κάπου εδώ αρχίζει να μεγαλώνει το εγχείρημα που ονομάζεται Ευρωπαϊκή Ένωση. Όπως και σε όλες τις περιστάσεις της ιστορίας της, η Ελβετία κράτησε και εδώ προσεκτική στάση. Από τη μία διατηρήθηκε εκτός ΕΕ και ΟΝΕ, αποφεύγοντας να διακινδυνεύσει την πολιτική της αυτοδυναμία και ευημερία για χάρη ενός σπουδαίου αλλά με σημαντικό ρίσκο εγχειρήματος, από την άλλη συμμετείχε στη συνθήκη του Σεγκέν, η οποία αποτελούσε επέκταση της απόφασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για κατάργηση των εσωτερικών συνόρων των χωρών-μελών. Και αυτό γιατί μέσα από αυτή τη συνθήκη η εύρωστη Ελβετία με τους υψηλούς μισθούς και τη χαμηλή φορολόγηση μπορούσε να προσελκύσει το εξειδικευμένο και υψηλά καταρτισμένο προσωπικό που η βιομηχανία της χρειαζόταν, και που η ίδια, ως μια μικρή χώρα 7 εκ. κατοίκων δε θα μπορούσε να καλύψει. Η χώρα άρχισε λοιπόν να προσελκύει πολίτες άλλων ευρωπαϊκών χωρών, ειδικότερα αυτούς που ζούσαν στα σύνορα με την Ελβετία και μπορούσαν να ζουν πληρώνοντας νοίκι στη Γερμανία, την Αυστρία, τη Γαλλία ή την Ιταλία και να παίρνουν ελβετικούς μισθούς. Αυτή η ευκολία να συλλέγει υψηλά καταρτισμένο προσωπικό διατήρησε την ελβετική ανταγωνιστικότητα σε πολύ υψηλά επίπεδα, τόσο που ακόμη και σήμερα που πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν κρίση, η Ελβετία να μη καταλαβαίνει Χριστό. Η ανεργία παραμένει ιστορικά χαμηλά επίπεδα, η οικονομία συνεχίζει να αναπτύσσεται, η εγκληματικότητα είναι σχεδόν άγνωστη σαν έννοια.
Ταυτόχρονα όμως η Ελβετία βιώνει μια σημαντική αλλαγή, καθώς πάνω από το 20 % του πληθυσμού της είναι μη-Ελβετοί, κατατάσσωντας την Ελβετία ως προς αυτό το στατιστικό στη δεύτερη θέση μετά το Λουξεμβούργο. Αυτό το στατιστικό θα δημιουργούσε εθνικά άγχη σε οποιαδήποτε χώρα, πολύ περισσότερο σε μια χώρα όπου υπάρχουν πάνω από 3 διαφορετικές επίσημες γλώσσες και (θα τολμούσα να πω) κουλτούρες. Η συντριπτική πλειοψηφία των ξένων βέβαια είναι πολίτες της ΕΕ, ενδεικτικό είναι πως οι χειρονάκτες της Ελβετίας είναι οι Πορτογάλοι. Φυσικά και η εισροή πολιτών από ισλαμικά κράτη έχει αυξηθεί πολύ τα τελευταία χρόνια, ώστοσο η σύσταση των μεταναστών στην Ελβετία είναι τέτοια, που σε αντίθεση με τις άλλες ευρωπαϊκές τους καθιστά πιο εύκολα "εντάξιμους" στην κοινωνία. Τα εθνικά αυτά άγχη διαφαίνονται εμμέσως και στο ψήφισμα της Κυριακής : στα γαλλόφωνα καντόνια οι πολίτες τάχθηκαν "κατά" της θέσπισης νέων μέτρων, δείχνοντας πως απολαμβάνουν την κοσμοπολίτικη αύρα των διεθνών οικονομικών κέντρων όπως η Λωζάνη και η Γενεύη. Αντίθετα στα Γερμανικά καντόνια (εκτός της επίσης ισχυρά οικονομικής Ζυρίχης) και στα ιταλικά καντόνια οι πολίτες ψήφισαν υπέρ περιοριστικών μέτρων. Ταυτόχρονα υπάρχουν και κοινωνικά άγχη : οι ευρωπαϊκές χώρες είναι πλέον συγκοινωνούντα δοχεία, και οι λαϊκίστικες δεξιές φαμφάρες Άγγλων, Γάλλων, Ολλανδών και Βέλγων πολιτικών ότι όλη η κακομοιριά της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας θα έρθει στις πλούσιες ευρωπαϊκές χώρες και θα ζει από τα επιδόματα του κράτους, τρομάζει ακόμη και τους Ελβετούς. Υπάρχει η αίσθηση πως η αθρόα είσοδος ξένων ανεβάζει τα νοίκια και κρατάει χαμηλά τους μισθούς, δημιουργώντας δυσκολότερες συνθήκες για πολλούς Ελβετούς.
Το αντίκτυπο αυτής της στάσης των Ελβετών δεν είναι άμεσα προβλέψιμο, αλλά δείχνει εξαιρετικά ενδιαφέρον. Οι περισσότεροι πολιτικοί και αξιωματούχοι της ΕΕ έδειξαν πως αποδοκιμάζουν αυτή την απόφαση. Ειδικά στη Γερμανία όπου βρίσκομαι η είδηση έχει πάρει μεγάλες εκτάσεις και η Ελβετία δίνει την εντύπωση μιας χώρας που καρπώνεται τα θετικά της κοινής αγοράς χωρίς να θέλει να αναλάβει τις ευθύνες που της αναλογούν. Τον τελευταίο καιρό έχουν προκύψει αρκετά σκάνδαλα με επιφανή πρόσωπα της Γερμανίας που φοροδιαφεύγουν στην Ελβετία, λεφτά τα οποία όταν λείπουν από το κράτος, οφείλουν να καταβάλλουν οι πολίτες, και αυτό για να συντηρήσουν ένα κοινωνικό κράτος, το οποίο (αν και δεν ομολογείται εύκολα ευθέως), καταχρώνται συχνά τμήματα της τουρκικής μειόνοτητας, με μικρή έως καμία ένταξη στη γερμανική κοινωνία. Πολλοί ήδη μιλούν για ανασφάλεια των Γερμανών που εργάζονται στην Ελβετία ή για τις συνέπειες που θα έχει μια ποσόστωση στους Γερμανούς της νότιας Γερμανίας, οι οποίοι εργάζονται στην Ελβετία και φυσικά δεν έχουν σχέση με το Ρουμάνο ή Βούλγαρο (ή Έλληνα εδώ που τα λέμε) φτωχό μετανάστη. Αν το αγαπημένο παιδί της ΕΕ δικαιούται να θέσει όρια στην είσοδο των μεταναστών και οι Γερμανοί φορολογούμενοι όχι, τότε ίσως και να δημιουργούνται πολιτικές τάσεις ικανές να ανεβάσουν τα ποσοστά λαϊκίστικων δεξιών δυνάμεων, όπως το AFP, το οποίο έμεινε στις τελευταίες εκλογές για λίγο εκτός βουλής.
Παράλληλα, ακόμη και στην ίδια την Ελβετία, από όσο διαβάζω, υπάρχουν έντονες φωνές κριτικής, με τις γαλλικές εφημερίδες να τάσσονται αυστηρά κατά του αποτελέσματος του ψηφίσματος και τις γερμανικές να είναι μοιρασμένες. Στην Ελβετία ακόμη και ο χώρος της βιομηχανίας και της επιχειρηματικότητας τάσσεται κατά της απόφασης, καθώς ακόμη και αν θεωρητικά προβλέπεται έλεγχος της εισόδου των μεταναστών "ανάλογα με τις ανάγκες της αγοράς", κάτι τέτοιο είναι στην πράξη πολύ δύσκολα διαχειρίσιμο και εφαρμόσιμο, ειδικά σε μια εύρωστη οικονομία με πολλούς καινούργιος αναπτυσσόμενους κλάδους. Επιπλέον στατιστικά οι μετανάστες τείνουν να εργάζονται συχνότερα πλήρες ωράριο ενώ οι Ελβετοί συχνά προτιμούν οικειοθελώς το μειωμένο ωράριο, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τις γυναίκες με μικρά παιδιά.
Και προς τους εξωτερικούς παρατηρητές, μια τέτοια απόφαση λίγο πριν τις Ευρωεκλογές, μάλλον θα θεωρείται έλλειψη εμπιστοσύνης προς την ΕΕ και τις πολιτικές της, η οποία αναζητώντας συνεχώς νέες αγορές για προώθηση των προϊόντων της (και ειδικά των γερμανικών), φλερτάρει συνεχώς με νέες φτωχές χώρες του παλιού ανατολικού μπλοκ.
Η απόφαση των Ελβετών, άσχετα με το τι στάση έχει ο καθένας απέναντι στη μετανάστευση , είναι σημαντική γιατί δείχνει πόσο εύκολα οι δημαγωγοί της δεξιάς μπορούν να χειραγωγήσουν ένα δημοκρατικό σύστημα, ακόμη και ένα που φαίνεται να λειτουργεί ως πρότυπο. Τελικά μήπως η δημοκρατία κάποιες φορές έχει όντως αδιέξοδα ; Μπορεί ένα λαός να τοποθετηθεί σε ένα τόσο πολύπλοκο θέμα με ένα ναι ή με ένα όχι ; Μήπως η ανοικτή συμμετοχή σε διαδικασίες λήψης αποφάσεων δεν καθιστά την απόφαση αυτόματα δημοκρατική ; Αντέχει μια μη ομοσπονδιοποιημένη Ευρώπη σε φάση κρίσης μια εκλογική διαδικασία που δεν έχει κανένα προφανή αντίκτυπο στη ζωή του Ευρωπαίου πολίτη ενώ μπορεί πολύ εύκολα να μετατραπεί σε ψήφο αποδοκιμασίας της ΕΕ ;
Ειδικά στην περίπτωση της Ελλάδας, όλα αυτά έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς εκτός από τη ΧΑ και τους ΑΝΕΛ, η ΝΔ συμπεριφέρεται όλο και περισσότερο ως ένα επικίνδυνα απρόσεκτο λαϊκίστικο ακροδεξιό κόμμα. Η αντιμεταρρύθμιση της ΝΔ κατήργησε την προηγούμενη εβδομάδα και το νόμο Ραγκούση που θα επέτρεπε σε νόμιμους μετανάστες της Αθήνας που πληρώνουν φόρους στο κράτος να ψηφίσουν στις δημοτικές εκλογές, από φόβο μήπως αυτοί ψηφίσουν ΣΥΡΙΖΑ. Μια εμφανής καταπάτηση των δικαιωμάτων των μεταναστών της Αθήνας στα πλαίσια ενός επικίνδυνου τακτικισμού που ενδεχομένως να ενισχύει την υποψηφιότητα του Κασιδιάρη στην Αθήνα έναντι του σοβαρού και υπεύθυνου Καμίνη, ενώ δε θα έχει ιδιαίτερα ωφέλη για τη ΝΔ, καθώς ο ΣΥΡΙΖΑ στις μεγαλουπόλεις έχει αδύναμους υποψηφίους. Αλβανοί, Βούλγαροι, Ρώσοι, Πακιστανοί και οποιοσδήποτε άλλος είναι εδώ νόμιμος παίρνει ένα σαφές μήνυμα από το κράτος ότι είναι ανεπιθύμητος και σε ηθικό επίπεδο παραμένει απροστάτευτος στις ορέξεις της Χρυσής Αυγής.
Και όλα αυτά φυσικά σε σχέση με τους νόμιμους μετανάστες, γιατί την κατάσταση τους μπορώ βιωματικά κάπως να την προσεγγίσω, ως κάποιος που εργάζεται στο εξωτερικό, σε ένα πολύ πιο φιλικό και ανεκτικό κράτος ωστόσο. Η περίπτωση των μη-νόμιμων μεταναστών είναι νομίζω ένα διαφορετικό ακόμη πιο πολύπλοκο πρόβλημα που δείχνει, πόσες διαφορετικές ομάδες ανθρώπων και πόσες διαφορετικές ανάγκες κρύβονται κάτων από τον όρο "μετανάστης".
Δεν έχω κάποια σαφή άποψη πάνω στο θέμα, ή για την ακρίβεια η βασική μου πολιτική άποψη είναι ότι πολύπλοκα υπερεθνικά προβλήματα όπως η μετανάστευση απαιτούν προσεκτικές, πολύπλοκες και συνήθως σταδιακές λύσεις. Η αναγνώριση της πολυπλοκότητας ενός προβλήματος, η παραδοχή πως δεν υπάρχει "μαγική συνταγή" και η προσεκτική προσέγγιση του προβλήματος στα πλαίσια μιας costs-benefits ανάλυσης νομίζω ότι είναι βασικά χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου με παιδεία, πολύ περισσότερο ενός ανθρώπου με επιστημονική παιδεία και ως τέτοιος προσπαθώ να πλασάρομαι.
Γιατί λοιπόν το 50,3 % των Ελβετών ψήφισε υπέρ της θέσπισης ορίων ενάντια στην "ανεξέλεγκτη μετανάστευση";
Είναι αρκετά παράξενο, πιθανότατα απροσδόκητο και σίγουρα δύσκολο ως προς την ερμηνεία του αποτέλεσμα. Οι Ελβετοί δεν έγιναν ξαφνικά ξενοφοβικοί, αντίθετα έχουν βαθιά δημοκρατική παράδοση ως λαός, καθώς συμμετέχουν διαρκώς ενεργά στη λήψη αποφάσεων και μάλιστα σε τοπικό επίπεδο. Παράλληλα η Ελβετία θεωρούνταν για χρόνια η απόδειξη του πόσο καλά λειτουργεί η ελεύθερη οικονομία, καθώς η διοίκηση της στηρίζεται σε ένα κράμμα φιλελεύθερων πολιτικών με φιλική στάση απέναντι στην επιχειρηματικότητα, ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων, ελεύθερη κυκλοφορία εργατικού δυναμικού, και αποκέντρωσης της εξουσίας.
Παρεμπιπτόντως βασικό ρόλο στη διαμόρφωση της διοικητικής και πολιτικής φυσιογνωμίας της Ελβετίας έπαιξε ο δικός μας Giovanni Capodistria, ή στα ελληνικά Ιωάννης Καποδίστριας, ο οποίος ως δεξί χέρι τότε του τσάρου της Ρωσίας διαμόρφωσε αυτό το προχωρημένο σύστημα διοίκησης με τα καντόνια, ώστε να εξασφαλίσει στους Ελβετούς την απαραίτητη αυτοδυναμία τους απέναντι σε Γάλλους και Αυστριακούς, και συνεπώς τη φιλική τους στάση προς τον Τσάρο. Αυτή η δομή εξελίχτηκε με το χρόνο στο συνδεκτικό κρίκο μεταξύ των Γαλλόφωνων, Γερμανόφωνων, ιταλόφωνων και λοιπών -ώφωνων Ελβετών, καθώς τους εξασφάλιζε οικονομική ανεξαρτησία και αυτοδιοίκηση, σε μια εποχή που οι εναλλακτικές τους ήταν η βαριά φορολόγηση από τον επόμενο Ναπολέοντα ή τον επόμενο Μέτερνιχ.
Η μικρή αλλά ταχύτατα αναπτυσσόμενη Ελβετία, ειδικά μετά τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο, αντί να αντιμετωπίσει τον κόσμο φοβικά, επένδυσε στην καινοτομία και την τεχνολογία και έτσι δημιούργησε μια υψηλού τεχνολογικού επιπέδου βιομηχανία, ένα εύκολα προσβάσιμο και τουλάχιστον στα μάτια των διεθνών επενδυτών υγειές τραπεζικό σύστημα, και απέκτησε πρωταγωνιστικό ρόλο σε τομείς όπως η πληροφορική και τα λογισμικά. Σύντομα το made in Switzerland έγινε ορόσημο ποιότητας.
Και κάπου εδώ αρχίζει να μεγαλώνει το εγχείρημα που ονομάζεται Ευρωπαϊκή Ένωση. Όπως και σε όλες τις περιστάσεις της ιστορίας της, η Ελβετία κράτησε και εδώ προσεκτική στάση. Από τη μία διατηρήθηκε εκτός ΕΕ και ΟΝΕ, αποφεύγοντας να διακινδυνεύσει την πολιτική της αυτοδυναμία και ευημερία για χάρη ενός σπουδαίου αλλά με σημαντικό ρίσκο εγχειρήματος, από την άλλη συμμετείχε στη συνθήκη του Σεγκέν, η οποία αποτελούσε επέκταση της απόφασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για κατάργηση των εσωτερικών συνόρων των χωρών-μελών. Και αυτό γιατί μέσα από αυτή τη συνθήκη η εύρωστη Ελβετία με τους υψηλούς μισθούς και τη χαμηλή φορολόγηση μπορούσε να προσελκύσει το εξειδικευμένο και υψηλά καταρτισμένο προσωπικό που η βιομηχανία της χρειαζόταν, και που η ίδια, ως μια μικρή χώρα 7 εκ. κατοίκων δε θα μπορούσε να καλύψει. Η χώρα άρχισε λοιπόν να προσελκύει πολίτες άλλων ευρωπαϊκών χωρών, ειδικότερα αυτούς που ζούσαν στα σύνορα με την Ελβετία και μπορούσαν να ζουν πληρώνοντας νοίκι στη Γερμανία, την Αυστρία, τη Γαλλία ή την Ιταλία και να παίρνουν ελβετικούς μισθούς. Αυτή η ευκολία να συλλέγει υψηλά καταρτισμένο προσωπικό διατήρησε την ελβετική ανταγωνιστικότητα σε πολύ υψηλά επίπεδα, τόσο που ακόμη και σήμερα που πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν κρίση, η Ελβετία να μη καταλαβαίνει Χριστό. Η ανεργία παραμένει ιστορικά χαμηλά επίπεδα, η οικονομία συνεχίζει να αναπτύσσεται, η εγκληματικότητα είναι σχεδόν άγνωστη σαν έννοια.
Ταυτόχρονα όμως η Ελβετία βιώνει μια σημαντική αλλαγή, καθώς πάνω από το 20 % του πληθυσμού της είναι μη-Ελβετοί, κατατάσσωντας την Ελβετία ως προς αυτό το στατιστικό στη δεύτερη θέση μετά το Λουξεμβούργο. Αυτό το στατιστικό θα δημιουργούσε εθνικά άγχη σε οποιαδήποτε χώρα, πολύ περισσότερο σε μια χώρα όπου υπάρχουν πάνω από 3 διαφορετικές επίσημες γλώσσες και (θα τολμούσα να πω) κουλτούρες. Η συντριπτική πλειοψηφία των ξένων βέβαια είναι πολίτες της ΕΕ, ενδεικτικό είναι πως οι χειρονάκτες της Ελβετίας είναι οι Πορτογάλοι. Φυσικά και η εισροή πολιτών από ισλαμικά κράτη έχει αυξηθεί πολύ τα τελευταία χρόνια, ώστοσο η σύσταση των μεταναστών στην Ελβετία είναι τέτοια, που σε αντίθεση με τις άλλες ευρωπαϊκές τους καθιστά πιο εύκολα "εντάξιμους" στην κοινωνία. Τα εθνικά αυτά άγχη διαφαίνονται εμμέσως και στο ψήφισμα της Κυριακής : στα γαλλόφωνα καντόνια οι πολίτες τάχθηκαν "κατά" της θέσπισης νέων μέτρων, δείχνοντας πως απολαμβάνουν την κοσμοπολίτικη αύρα των διεθνών οικονομικών κέντρων όπως η Λωζάνη και η Γενεύη. Αντίθετα στα Γερμανικά καντόνια (εκτός της επίσης ισχυρά οικονομικής Ζυρίχης) και στα ιταλικά καντόνια οι πολίτες ψήφισαν υπέρ περιοριστικών μέτρων. Ταυτόχρονα υπάρχουν και κοινωνικά άγχη : οι ευρωπαϊκές χώρες είναι πλέον συγκοινωνούντα δοχεία, και οι λαϊκίστικες δεξιές φαμφάρες Άγγλων, Γάλλων, Ολλανδών και Βέλγων πολιτικών ότι όλη η κακομοιριά της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας θα έρθει στις πλούσιες ευρωπαϊκές χώρες και θα ζει από τα επιδόματα του κράτους, τρομάζει ακόμη και τους Ελβετούς. Υπάρχει η αίσθηση πως η αθρόα είσοδος ξένων ανεβάζει τα νοίκια και κρατάει χαμηλά τους μισθούς, δημιουργώντας δυσκολότερες συνθήκες για πολλούς Ελβετούς.
Το αντίκτυπο αυτής της στάσης των Ελβετών δεν είναι άμεσα προβλέψιμο, αλλά δείχνει εξαιρετικά ενδιαφέρον. Οι περισσότεροι πολιτικοί και αξιωματούχοι της ΕΕ έδειξαν πως αποδοκιμάζουν αυτή την απόφαση. Ειδικά στη Γερμανία όπου βρίσκομαι η είδηση έχει πάρει μεγάλες εκτάσεις και η Ελβετία δίνει την εντύπωση μιας χώρας που καρπώνεται τα θετικά της κοινής αγοράς χωρίς να θέλει να αναλάβει τις ευθύνες που της αναλογούν. Τον τελευταίο καιρό έχουν προκύψει αρκετά σκάνδαλα με επιφανή πρόσωπα της Γερμανίας που φοροδιαφεύγουν στην Ελβετία, λεφτά τα οποία όταν λείπουν από το κράτος, οφείλουν να καταβάλλουν οι πολίτες, και αυτό για να συντηρήσουν ένα κοινωνικό κράτος, το οποίο (αν και δεν ομολογείται εύκολα ευθέως), καταχρώνται συχνά τμήματα της τουρκικής μειόνοτητας, με μικρή έως καμία ένταξη στη γερμανική κοινωνία. Πολλοί ήδη μιλούν για ανασφάλεια των Γερμανών που εργάζονται στην Ελβετία ή για τις συνέπειες που θα έχει μια ποσόστωση στους Γερμανούς της νότιας Γερμανίας, οι οποίοι εργάζονται στην Ελβετία και φυσικά δεν έχουν σχέση με το Ρουμάνο ή Βούλγαρο (ή Έλληνα εδώ που τα λέμε) φτωχό μετανάστη. Αν το αγαπημένο παιδί της ΕΕ δικαιούται να θέσει όρια στην είσοδο των μεταναστών και οι Γερμανοί φορολογούμενοι όχι, τότε ίσως και να δημιουργούνται πολιτικές τάσεις ικανές να ανεβάσουν τα ποσοστά λαϊκίστικων δεξιών δυνάμεων, όπως το AFP, το οποίο έμεινε στις τελευταίες εκλογές για λίγο εκτός βουλής.
Παράλληλα, ακόμη και στην ίδια την Ελβετία, από όσο διαβάζω, υπάρχουν έντονες φωνές κριτικής, με τις γαλλικές εφημερίδες να τάσσονται αυστηρά κατά του αποτελέσματος του ψηφίσματος και τις γερμανικές να είναι μοιρασμένες. Στην Ελβετία ακόμη και ο χώρος της βιομηχανίας και της επιχειρηματικότητας τάσσεται κατά της απόφασης, καθώς ακόμη και αν θεωρητικά προβλέπεται έλεγχος της εισόδου των μεταναστών "ανάλογα με τις ανάγκες της αγοράς", κάτι τέτοιο είναι στην πράξη πολύ δύσκολα διαχειρίσιμο και εφαρμόσιμο, ειδικά σε μια εύρωστη οικονομία με πολλούς καινούργιος αναπτυσσόμενους κλάδους. Επιπλέον στατιστικά οι μετανάστες τείνουν να εργάζονται συχνότερα πλήρες ωράριο ενώ οι Ελβετοί συχνά προτιμούν οικειοθελώς το μειωμένο ωράριο, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τις γυναίκες με μικρά παιδιά.
Και προς τους εξωτερικούς παρατηρητές, μια τέτοια απόφαση λίγο πριν τις Ευρωεκλογές, μάλλον θα θεωρείται έλλειψη εμπιστοσύνης προς την ΕΕ και τις πολιτικές της, η οποία αναζητώντας συνεχώς νέες αγορές για προώθηση των προϊόντων της (και ειδικά των γερμανικών), φλερτάρει συνεχώς με νέες φτωχές χώρες του παλιού ανατολικού μπλοκ.
Η απόφαση των Ελβετών, άσχετα με το τι στάση έχει ο καθένας απέναντι στη μετανάστευση , είναι σημαντική γιατί δείχνει πόσο εύκολα οι δημαγωγοί της δεξιάς μπορούν να χειραγωγήσουν ένα δημοκρατικό σύστημα, ακόμη και ένα που φαίνεται να λειτουργεί ως πρότυπο. Τελικά μήπως η δημοκρατία κάποιες φορές έχει όντως αδιέξοδα ; Μπορεί ένα λαός να τοποθετηθεί σε ένα τόσο πολύπλοκο θέμα με ένα ναι ή με ένα όχι ; Μήπως η ανοικτή συμμετοχή σε διαδικασίες λήψης αποφάσεων δεν καθιστά την απόφαση αυτόματα δημοκρατική ; Αντέχει μια μη ομοσπονδιοποιημένη Ευρώπη σε φάση κρίσης μια εκλογική διαδικασία που δεν έχει κανένα προφανή αντίκτυπο στη ζωή του Ευρωπαίου πολίτη ενώ μπορεί πολύ εύκολα να μετατραπεί σε ψήφο αποδοκιμασίας της ΕΕ ;
Ειδικά στην περίπτωση της Ελλάδας, όλα αυτά έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς εκτός από τη ΧΑ και τους ΑΝΕΛ, η ΝΔ συμπεριφέρεται όλο και περισσότερο ως ένα επικίνδυνα απρόσεκτο λαϊκίστικο ακροδεξιό κόμμα. Η αντιμεταρρύθμιση της ΝΔ κατήργησε την προηγούμενη εβδομάδα και το νόμο Ραγκούση που θα επέτρεπε σε νόμιμους μετανάστες της Αθήνας που πληρώνουν φόρους στο κράτος να ψηφίσουν στις δημοτικές εκλογές, από φόβο μήπως αυτοί ψηφίσουν ΣΥΡΙΖΑ. Μια εμφανής καταπάτηση των δικαιωμάτων των μεταναστών της Αθήνας στα πλαίσια ενός επικίνδυνου τακτικισμού που ενδεχομένως να ενισχύει την υποψηφιότητα του Κασιδιάρη στην Αθήνα έναντι του σοβαρού και υπεύθυνου Καμίνη, ενώ δε θα έχει ιδιαίτερα ωφέλη για τη ΝΔ, καθώς ο ΣΥΡΙΖΑ στις μεγαλουπόλεις έχει αδύναμους υποψηφίους. Αλβανοί, Βούλγαροι, Ρώσοι, Πακιστανοί και οποιοσδήποτε άλλος είναι εδώ νόμιμος παίρνει ένα σαφές μήνυμα από το κράτος ότι είναι ανεπιθύμητος και σε ηθικό επίπεδο παραμένει απροστάτευτος στις ορέξεις της Χρυσής Αυγής.
Και όλα αυτά φυσικά σε σχέση με τους νόμιμους μετανάστες, γιατί την κατάσταση τους μπορώ βιωματικά κάπως να την προσεγγίσω, ως κάποιος που εργάζεται στο εξωτερικό, σε ένα πολύ πιο φιλικό και ανεκτικό κράτος ωστόσο. Η περίπτωση των μη-νόμιμων μεταναστών είναι νομίζω ένα διαφορετικό ακόμη πιο πολύπλοκο πρόβλημα που δείχνει, πόσες διαφορετικές ομάδες ανθρώπων και πόσες διαφορετικές ανάγκες κρύβονται κάτων από τον όρο "μετανάστης".
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου