Μια από τις πιο κλασικές απαντήσεις που δέχεται ένας νέος γιατρός στην Ελλάδα όταν δηλώνει πως ενδιαφέρεται για την ειδικότητα της ψυχιατρικής είναι ότι θα αρρωστήσει ο ίδιος. Θυμάμαι και εγώ εκείνη την περίοδο που αποφάσισα ότι αυτό που θέλω να κάνω είναι η ψυχιατρική και το πώς προσπαθούσα να ανταπαντώ με το επιθετικό αντεπιχείρημα "δηλαδή ο καρδιολόγος θα πάθει έμφραγμα επειδή ασχολείται με καρδιακούς;". Μετά από 5 χρόνια μπορώ να πω ότι η αλήθεια είναι στη μέση. Η ψυχιατρική είναι μια πολύ καλή επαγγελματική επιλογή με πολύ καλές προοπτικές για το μέλλον και όποιος έχει ενδιαφέρον για αυτόν τον κλάδο αξίζει να το δοκιμάσει. Από την άλλη όμως η ψυχική καταπόνηση που δέχεται ο μέσος ψυχίατρος δεν είναι ασήμαντη και δεν πρέπει να υποτιμάται.
Η πίεση και το στρες αυτής της δουλειάς καταλήγει στον ειδικευόμενο ψυχίατρο μέσα από πολλαπλές διαδρομές. Αν και δεν μπορώ να αναφερθώ αναλυτικά σε αυτό (κάτι τέτοιο θα μπορούσε να είναι το θέμα μιας άλλης ανάρτησης, αν υπάρχει σχετικό ενδιαφέρον), ενδεικτικά πρέπει να σκεφτεί κανείς ότι ο μέσος ψυχίατρος έχει να κάνει με επιθετικούς ασθενείς, όπου ενδέχεται να κινδυνεύει η σωματική ακεραιότητα του ίδιου ή των συναδέλφων του, με χειριστικούς ασθενείς, με ασθενείς ή συγγενείς ασθενών που του επιρρίπτουν ευθύνες για τη μη πρόοδο της θεραπείας ή για το ότι κάνει "πειράματα" με τον ασθενή όταν χρειαστεί να αλλάξει φαρμακευτική αγωγή, με ασθενείς που του ζητούν επίμονα να τους σώσει από το αδιέξοδό τους, με νοσηλευτές που ενώ μπορεί να έχουν πολύ καλό ένστικτο για έναν ασθενή, δεν αντιλαμβάνονται πάντα την πολυπλοκότητα ενός προβλήματος και όταν δεν υπάρχει καλή επικοινωνία στην ομάδα μπορεί να κατηγορούν το γιατρό/θεραπευτή ότι είναι υπερβολικά προστατευτικός ή υπερβολικά αδιάφορος, με εναλλακτικούς θεραπευτές ή σαϊεντολόγους που μας παρουσιάζουν λίγο πολύ σαν ανεύθυνους κομπογιαννίτες που απλά δίνουμε χάπια, χάπια κοκ. Και κάπου κάπου κάποιος ασθενής σου αυτοκτονεί και αναρωτιέσαι τι έκανες λάθος, ξοδεύοντας μέρες φέρνοντας ξανά και ξανά στο μυαλό σου τις στιγμές εκείνες που θα μπορούσες ίσως να είχες αντιδράσει αλλιώς, να προλάβεις τον κίνδυνο. Κάποιες άλλες φορές η πίεση μπορεί απλώς να προέλθει από προβλήματα στην ιδιωτική ζωή σου που βγαίνουν στη δουλειά, καθώς όλα είναι συγκοινωνούντα δοχεία. Όλα αυτά μπορούν να δώσουν απλώς μια πρόγευση του πώς είναι η καθημερινότητα ενός ψυχίατρου που εργάζεται σε νοσοκομείο και γιατί είναι σημαντικό να υπάρξει κάπου και μια στοιχειώδης υποστήριξη σε όσους μπαίνουν στη διαδικασία να μάθουν και εν συνεχεία να ασκήσουν το επάγγελμα.
Δε δηλώνω ειδικός ως προς αυτά που γράφω, μάλλον προσεγγίζω το θέμα κυρίως με βιωματικό τρόπο, αναφερόμενος σε πράγματα που είτε με βοήθησαν είτε θα με βοηθούσαν αν μπορούσα να τα εφαρμόσω πιο συστηματικά. Τα παρακάτω λοιπόν μπορεί κανείς να τα δεχτεί με επιφύλαξη.
Πώς να μείνεις ψυχικά υγιής κατά την ειδικότητα :
1) Φρόντισε να μάθεις αρκετά νωρίς τι σε περιμένει
Οι περισσότεροι ψυχίατροι είχαν το χούι από μικροί, ακόμη και αν δεν το ξέρουν συνειδητά. Πριν κάποιο καιρό συζητούσα σε ένα καφέ με έναν παιδικό μου φίλο και μια φίλη του για τη δουλειά. Και οι δύο ανήκουν σε τελείως διαφορετικά επαγγέλματα, η φίλη του όμως έχοντας ένα ενδιαφέρον για τη δουλειά που κάνω, με ρωτούσε περισσότερα πράγματα σχετικά με το πώς η δουλειά σε επηρεάζει. Με ξάφνιασε κάπως η απάντηση του φίλου μου (με τον οποίο έχουμε μια αρκετά κλασική φιλία που δεν περιλαμβάνει τίποτα περισσότερο από αθώα μπινελίκια και προσβολές) ότι η δουλειά δε με άλλαξε, μιας και πάντα ήμουν τύπος που άκουγε-ανέλυε-συζητούσε, απλώς μέσα από τη δουλειά γίνεται ίσως πιο συστηματικός ο τρόπος που το κάνω.
Συζητώντας με άλλους γιατρούς άλλων ειδικοτήτων παρατηρώ συχνά δύο αντιφατικές μεταξύ τους σκέψεις ως προς τους ψυχίατρους : από τη μία η μεταξύ σοβαρού και αστείου διαρκής υποτίμηση των ψυχίατρων ότι δεν ξέρουμε τα βασικά της ιατρικής επιστήμης, από την άλλη η διαπίστωση ότι οι ψυχιατρικοί άρρωστοι τους φαίνονται πολύ δύσκολοι και οι ίδιοι δε θα είχαν το κουράγιο να ασχοληθούν μαζί τους. Αν αφήσουμε το πρώτο σκέλος στην άκρη, το δεύτερο δείχνει πόσο σημαντικό κομμάτι αυτής της δουλειάς είναι η προσωπικότητα. Οι περισσότεροι από εμάς είχαμε ήδη την τάση από μικροί να ακούμε τα προβλήματα των φίλων ή συγγενών μας και να προσπαθούμε να βρούμε λύση σε αυτά, οπότε η ψυχιατρική ήταν πολύ πιο λογική σα λύση από τη μικροβιολογία ή τη χειρουργική.
Από την άλλη πλευρά αυτή η τάση του να είσαι διαρκώς ακροατής, να θέλεις συνεχώς να βοηθήσεις ή να στηρίξεις τον άλλο ή να τον προστατεύσεις, είναι και αυτό που δημιουργεί το μεγαλύτερο κίνδυνο να μην αντέξεις στο επάγγελμα αυτό. Πλάι λοιπόν σε αυτά τα χαρακτηριστικά που προανέφερα (καλός ακροατής, χαίρεται να βοηθάει, έχει υπομονή) σημαντικά είναι κάποια άλλα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, που αρχικά μοιάζουν αντιφατικά, αλλά στην πραγματικότητα είναι συμπληρωματικά : να αναθεωρεί κανείς χωρίς εγωισμούς τη στάση του, να δέχεται ότι δεν μπορεί να βοηθήσει πάντα και να αντέχει την ιδέα ότι τα αποτελέσματα μιας δουλειάς παραμένουν για πολύ καιρό αόρατα ή ανύπαρκτα.
Μια άλλη γνώμη που έχω, την οποία αρκετοί συνάδελφοι μάλλον θα θεωρήσυν υποτιμητική, είναι ότι το επάγγελμα του ψυχιάτρου είναι πιο κοντά σε αυτό του πωλητή από ότι σε αυτό ενός επιστήμονα. Τι εννοώ με αυτό; Ο επιστήμονας έχει επαφές συνήθως με ένα κύκλο ανθρώπων που έχουν υψηλή μόρφωση και ένα μεγάλο μέρος του κύκλου αυτού είναι ήδη αρκετά μυημένοι στο αντικείμενο. Η ποιότητα της δουλειάς του είναι μετρήσιμη και αντικειμενική. Ο ψυχίατρος αντίθετα (και σε αντίθεση και με άλλες ιατρικές ειδικότητες ακόμα, όπου η βάση της δουλειάς είναι στάνταρ διαγνωστικές ή θεραπευτικές μέθοδοι, που ελάχιστα διαφοροποιούνται ανάλογα με το ποιον ασθενή έχεις απέναντί σου), όπως και ένας πωλητής, έχει να κάνει με ένα ετερογενές κοινό, τόσο από πλευράς ηλικίας όσο και από αυτήν της μόρφωσης ή συνάφειας με το αντικείμενο. Είτε μιλάς με τη θεία τη Μαριγώ από την Άνω Ραχούλα είτε με μεταπτυχιακό φοιτητή του πολυτεχνείου, πρέπει να μπορείς να προσαρμοστείς στις δικές τους ανάγκες. Και επειδή ο κάθε άνθρωπος που καταλήγει στον ψυχίατρο συχνά νιώθει σα να πηγαίνει σε δικαστή, είναι σημαντικό να μπορείς να τα πας καλά με διαφορετικά είδη ανθρώπων, ώστε να μπορούν να αισθανθούν την ασφάλεια που χρειάζονται για να συνεχίσουν να έρχονται, μιας και οι περισσότερες θεραπείες στον κλάδο αυτό απαιτούν χρόνο και υπομονή.
Συνολικά λοιπόν, αν ενδιαφέρεσαι για αυτή τη δουλειά, θα αντιμετωπίσεις καλύτερα το στρες αν είσαι καλός ακροατής, αν έχεις υπομονή, αν δεν έχεις απόλυτες απόψεις για το τι είναι σωστό/φυσιολογικό και τι λάθος/παθολογικό και αποδεχτείς ότι συχνά πρέπει να προσαρμόζεις εσύ τη συμπεριφορά σου στις ανάγκες του ασθενούς.
2) Ψυχοθεραπεία
Επειδή ακριβώς η δουλειά είναι τέτοια, ένας ψυχίατρος οφείλει να περάσει από κάποιο είδος ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας, ακόμη και αν δε σκοπεύει να δουλέψει ποτέ αμιγώς ψυχοθεραπευτικά. Η ψυχοθεραπεία σημαίνει ότι αποκτώ σταδιακά μια επίγνωση του πώς τείνω να σκέφτομαι και να δρω, σε ποιες κατάστασεις είμαι ευάλωτος, τι μου κάνει καλό και τι όχι. Στο πλαίσιο της εκπαίδευσης στη Γερμανία μια τέτοια ψυχοθεραπέια κρατάει περίπου 1-1,5 χρόνο και γίνεται ή σε ατομικό επίπεδο ή σε γκρουπ. Σίγουρα πολλοί άνθρωποι έχουν μια συναισθηματική και ψυχολογική ευφυία να καταλάβουν τα παραπάνω από μόνοι τους, το πρόβλημα είναι ωστόσο ότι συνήθως δεν το κάνουν συστηματικά, Η ψυχοθεραπεία που έκανα εγώ στο πλαίσιο της εκπαίδευσης προσέφερε ακριβώς αυτό: το χώρο για να ασχοληθώ με ένα σταθερό ρυθμό κάθε βδομάδα ή μήνα με τις έγνοιες και τα προβλήματά μου. Δεν μπορώ να πω ότι μου έλυσε κάποιο πρόβλημα, μου έδειξε όμως ότι κάποια στοιχεία της συμπεριφοράς μου και των απόψεών μου έρχονται σε αντίθεση με τους μακροπρόθεσμους στόχους μου. Οπότε ή θα πρέπει να τροποποιήσω τη συμπεριφορά μου ή τους στόχους μου.
Επιπλέον αυτού του είδους η εμπειρία σε φέρνει κάπως και στη θέση του ασθενούς: συνειδητοποιείς καλύτερα ποιες συμπεριφορές του θεραπευτή σου σου άρεσαν και σε έκαναν να νιώθεις καλύτερα ως θεραπευόμενος και μπορείς να ξεσηκώσεις κάτι από το στυλ και την προσωπικότητα του.
Συνολικά έχω όμως την εντύπωση ότι αυτή η ψυχοθεραπεία στο πλαίσιο της εκπαίδευσης είναι το ελάχιστο που μπορείς να κάνεις. Αν μπορείς να συνεχίσεις τη θεραπεία και πιο μετά, μάλλον καλό θα είναι.
3) Ψυχική υγιεινή
Αυτή η έννοια μου φαινόταν μέχρι πολύ πρόσφατα περίεργη, αρχίζω όμως να την αποδέχομαι σταδιακά. Βλέπετε κάποτε υπήρξε η περίοδος που ούτε οι χειρουργοί έπλεναν τα χέρια τους πριν την εγχείρηση ούτε οι μαιευτήρες τα δικά τους πριν ξεγεννήσουν και ακόμη και όταν άρχισαν να μαζεύονται στοιχεία ότι οι γιατροί οι ίδιοι είναι οι φορείς των μικροβίων που σκοτώνουν μετεγχειρητικά τους αρρώστους, πολλοί γελούσαν στο άκουσμα και μόνο της ιδέας. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει νομίζω με τους ψυχίατρους. Δεν είναι εύκολο να βοηθήσεις κάποιον αν δε φροντίζεις καθημερινά την ψυχική σου υγεία. Ένα συχνό πρόβλημα της δουλειάς είναι ότι έχοντας ανταλλάξει για 8 ώρες ή περισσότερο τόσο συναισθηματικό περιεχόμενο με τους ασθενείς, δεν είσαι σε θέση να γυρίσεις στο σπίτι και να ακούσεις τις έγνοιες της φίλης σου ή γυναίκας σου, των παιδιών σου, των γονιών σου, και το μόνο που ψάχνεις είναι κάποιου είδους "αναισθητικό".
Αν δε θες να σου συμβεί αυτό, οφείλεις να σπάσεις το φαύλο κύκλο που ακολουθείς κάθε μέρα. Προσωπικά έχω βρει ότι το να αλλάζω παραστάσεις πριν πέσω για ύπνο είναι εξαιρετικά χρήσιμο. Προσπαθώ να πηγαίνω με το ποδήλατο στη δουλειά πλέον, μιας και μένω πιο κοντά, συχνά τα απογεύματα πηγαίνω για περπάτημα, προσπαθώ να μαγειρεύω το φαγητό μου ο ίδιος και να κοιμάμαι σε πιο φυσιολογικές ώρες. Τομείς στους οποίους χωράει ακόμη βελτίωση είναι οι κοινωνικές επαφές που λόγω υπερβολικής δουλειάς είχαν ατονίσει, οι συστηματικές υπερωρίες, η ελλιπής ενασχόληση με άλλα χόμπυ που έκανα παλιότερα όπως το να παίζω κιθάρα ή να γράφω (πχ. εδώ). Το κυριότερο όμως στο οποίο δουλεύω (και ακόμη πασχίζω) είναι η αποβολή της συνεχούς ενασχόλησης με το θέμα της παραγωγικότητας. Γιατί αν δουλεύεις δέκα ώρες την ημέρα, κοιμάσαι 7, στις υπόλοιπες 7 δε θες να κάνεις πράγματα φαινομενικά "μη παραγωγικά" όπως το να πας μισή ώρα για περπάτημα για να ξεκαθαρίσεις τις σκέψεις σου ή να διαβάσεις 10 λεπτά ένα βιβλίο.
4) Σπορ και χόμπι
Σίγουρα επικαλύπτεται με το 3, αλλά εδώ χωράει οτιδήποτε μπορεί να σε βοηθήσει εσένα προσωπικά να καθαρίσεις το μυαλό σου από σκέψεις. Συνήθως αυτά είναι αμιγώς εξειδικευμένα πράγματα που για κάθε άνθρωπο δουλεύουν διαφορετικά. Γενικά όμως ισχύει : αν σου αρέσει και σε ξεκουράζει, συνέχισέ το.
5) Μην αναλάβεις το δύσκολο ασθενή αν δεν μπορείς
Πολύ συχνά θέλουμε να ασχοληθούμε πεισματικά με ένα δύσκολο περιστατικό ή έναν ασθενή που για κάποιο λόγο μας φέρνει αντιμέτωπους με κάποια ευαίσθητη χορδή δική μας. Δε χρειάζεται όμως να θεωρούμε τους εαυτούς μας τόσο σημαντικούς που να θεωρούμε πως αν εγκαταλείψουμε τον ασθενή, δε θα βρεθεί άλλος στη θέση μας. Το μακροπρόθεσμο συμφέρον του ασθενούς είναι να έχει κάποιον απέναντί του που να αντέχει τη διαδικασία της θεραπείας και καλύτερα να διακοπεί μια θεραπεία εξ αρχής παρά στα μέσα της διαδρομής. Ζήτα βοήθεια, συμβουλές, εποπτεία ή αν δε μπορείς απλώς σταμάτα τη διαδικασία εξηγώντας στον ασθενή γιατί.
6) Διάλεξε το πεδίο της ψυχιατρικής που σου ταιριάζει :
Η ψυχιατρική είναι ένας πολύ ευρύς κλάδος. Η ψυχιατρική ενηλίκων είναι διαφορετική δουλειά με την ψυχιατρική των υπερήλικων ή των εφήβων, διαφορετική από μια δουλειά με επίκεντρο θέματα εθισμού ή ψυχοθεραπείας ατόμων με μεθοριακή διαταραχή προσωπικότητας. Δες τι υπάρχει εκεί έξω, ποιο σου ταιριάζει καλύτερα και πού νιώθεις ότι βρίσκουν νόημα ο κόπος και η ενέργεια σου.
7) Ζήτα βοήθεια αν χρειαστείς ο ίδιος ψυχιατρική αγωγή ή ψυχολογική υποστήριξη.
Αν δεις ότι χάνεις τον εαυτό σου και αναγνωρίσεις στον εαυτό σου συμπτώματα που αναγνωρίζεις σε ασθενείς σου, μάλλον είναι καλή ιδέα να ζητήσεις βοήθεια. Αν γίνεται, πήγαινε σε κάποιο συνάδελφο με τον οποίο δεν έχεις πάρε δώσε στη δουλειά, γιατί είναι δύσκολο να είσαι και ασθενής και θεραπευτής και η έστω γεωγραφική διάκριση των 2 ρόλων είναι μάλλον βοηθητική. Προσπάθησε να συμπεριφερθείς στον εαυτό σου όπως θα συμπεριφερόσουν σε έναν ασθενή σου.
Αυτές είναι κάποιες βασικές ιδέες που έχω μετά από 5 χρόνια στο κουρμπέτι. Θα με ενδιέφερε να μάθω αν υπάρχουν άλλες ιδέες, συμβουλές ή ενστάσεις, γι' αυτό γράψτε μου στα σχόλια τη γνώμη σας.
Η πίεση και το στρες αυτής της δουλειάς καταλήγει στον ειδικευόμενο ψυχίατρο μέσα από πολλαπλές διαδρομές. Αν και δεν μπορώ να αναφερθώ αναλυτικά σε αυτό (κάτι τέτοιο θα μπορούσε να είναι το θέμα μιας άλλης ανάρτησης, αν υπάρχει σχετικό ενδιαφέρον), ενδεικτικά πρέπει να σκεφτεί κανείς ότι ο μέσος ψυχίατρος έχει να κάνει με επιθετικούς ασθενείς, όπου ενδέχεται να κινδυνεύει η σωματική ακεραιότητα του ίδιου ή των συναδέλφων του, με χειριστικούς ασθενείς, με ασθενείς ή συγγενείς ασθενών που του επιρρίπτουν ευθύνες για τη μη πρόοδο της θεραπείας ή για το ότι κάνει "πειράματα" με τον ασθενή όταν χρειαστεί να αλλάξει φαρμακευτική αγωγή, με ασθενείς που του ζητούν επίμονα να τους σώσει από το αδιέξοδό τους, με νοσηλευτές που ενώ μπορεί να έχουν πολύ καλό ένστικτο για έναν ασθενή, δεν αντιλαμβάνονται πάντα την πολυπλοκότητα ενός προβλήματος και όταν δεν υπάρχει καλή επικοινωνία στην ομάδα μπορεί να κατηγορούν το γιατρό/θεραπευτή ότι είναι υπερβολικά προστατευτικός ή υπερβολικά αδιάφορος, με εναλλακτικούς θεραπευτές ή σαϊεντολόγους που μας παρουσιάζουν λίγο πολύ σαν ανεύθυνους κομπογιαννίτες που απλά δίνουμε χάπια, χάπια κοκ. Και κάπου κάπου κάποιος ασθενής σου αυτοκτονεί και αναρωτιέσαι τι έκανες λάθος, ξοδεύοντας μέρες φέρνοντας ξανά και ξανά στο μυαλό σου τις στιγμές εκείνες που θα μπορούσες ίσως να είχες αντιδράσει αλλιώς, να προλάβεις τον κίνδυνο. Κάποιες άλλες φορές η πίεση μπορεί απλώς να προέλθει από προβλήματα στην ιδιωτική ζωή σου που βγαίνουν στη δουλειά, καθώς όλα είναι συγκοινωνούντα δοχεία. Όλα αυτά μπορούν να δώσουν απλώς μια πρόγευση του πώς είναι η καθημερινότητα ενός ψυχίατρου που εργάζεται σε νοσοκομείο και γιατί είναι σημαντικό να υπάρξει κάπου και μια στοιχειώδης υποστήριξη σε όσους μπαίνουν στη διαδικασία να μάθουν και εν συνεχεία να ασκήσουν το επάγγελμα.
Δε δηλώνω ειδικός ως προς αυτά που γράφω, μάλλον προσεγγίζω το θέμα κυρίως με βιωματικό τρόπο, αναφερόμενος σε πράγματα που είτε με βοήθησαν είτε θα με βοηθούσαν αν μπορούσα να τα εφαρμόσω πιο συστηματικά. Τα παρακάτω λοιπόν μπορεί κανείς να τα δεχτεί με επιφύλαξη.
Πώς να μείνεις ψυχικά υγιής κατά την ειδικότητα :
1) Φρόντισε να μάθεις αρκετά νωρίς τι σε περιμένει
Οι περισσότεροι ψυχίατροι είχαν το χούι από μικροί, ακόμη και αν δεν το ξέρουν συνειδητά. Πριν κάποιο καιρό συζητούσα σε ένα καφέ με έναν παιδικό μου φίλο και μια φίλη του για τη δουλειά. Και οι δύο ανήκουν σε τελείως διαφορετικά επαγγέλματα, η φίλη του όμως έχοντας ένα ενδιαφέρον για τη δουλειά που κάνω, με ρωτούσε περισσότερα πράγματα σχετικά με το πώς η δουλειά σε επηρεάζει. Με ξάφνιασε κάπως η απάντηση του φίλου μου (με τον οποίο έχουμε μια αρκετά κλασική φιλία που δεν περιλαμβάνει τίποτα περισσότερο από αθώα μπινελίκια και προσβολές) ότι η δουλειά δε με άλλαξε, μιας και πάντα ήμουν τύπος που άκουγε-ανέλυε-συζητούσε, απλώς μέσα από τη δουλειά γίνεται ίσως πιο συστηματικός ο τρόπος που το κάνω.
Συζητώντας με άλλους γιατρούς άλλων ειδικοτήτων παρατηρώ συχνά δύο αντιφατικές μεταξύ τους σκέψεις ως προς τους ψυχίατρους : από τη μία η μεταξύ σοβαρού και αστείου διαρκής υποτίμηση των ψυχίατρων ότι δεν ξέρουμε τα βασικά της ιατρικής επιστήμης, από την άλλη η διαπίστωση ότι οι ψυχιατρικοί άρρωστοι τους φαίνονται πολύ δύσκολοι και οι ίδιοι δε θα είχαν το κουράγιο να ασχοληθούν μαζί τους. Αν αφήσουμε το πρώτο σκέλος στην άκρη, το δεύτερο δείχνει πόσο σημαντικό κομμάτι αυτής της δουλειάς είναι η προσωπικότητα. Οι περισσότεροι από εμάς είχαμε ήδη την τάση από μικροί να ακούμε τα προβλήματα των φίλων ή συγγενών μας και να προσπαθούμε να βρούμε λύση σε αυτά, οπότε η ψυχιατρική ήταν πολύ πιο λογική σα λύση από τη μικροβιολογία ή τη χειρουργική.
Από την άλλη πλευρά αυτή η τάση του να είσαι διαρκώς ακροατής, να θέλεις συνεχώς να βοηθήσεις ή να στηρίξεις τον άλλο ή να τον προστατεύσεις, είναι και αυτό που δημιουργεί το μεγαλύτερο κίνδυνο να μην αντέξεις στο επάγγελμα αυτό. Πλάι λοιπόν σε αυτά τα χαρακτηριστικά που προανέφερα (καλός ακροατής, χαίρεται να βοηθάει, έχει υπομονή) σημαντικά είναι κάποια άλλα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, που αρχικά μοιάζουν αντιφατικά, αλλά στην πραγματικότητα είναι συμπληρωματικά : να αναθεωρεί κανείς χωρίς εγωισμούς τη στάση του, να δέχεται ότι δεν μπορεί να βοηθήσει πάντα και να αντέχει την ιδέα ότι τα αποτελέσματα μιας δουλειάς παραμένουν για πολύ καιρό αόρατα ή ανύπαρκτα.
Μια άλλη γνώμη που έχω, την οποία αρκετοί συνάδελφοι μάλλον θα θεωρήσυν υποτιμητική, είναι ότι το επάγγελμα του ψυχιάτρου είναι πιο κοντά σε αυτό του πωλητή από ότι σε αυτό ενός επιστήμονα. Τι εννοώ με αυτό; Ο επιστήμονας έχει επαφές συνήθως με ένα κύκλο ανθρώπων που έχουν υψηλή μόρφωση και ένα μεγάλο μέρος του κύκλου αυτού είναι ήδη αρκετά μυημένοι στο αντικείμενο. Η ποιότητα της δουλειάς του είναι μετρήσιμη και αντικειμενική. Ο ψυχίατρος αντίθετα (και σε αντίθεση και με άλλες ιατρικές ειδικότητες ακόμα, όπου η βάση της δουλειάς είναι στάνταρ διαγνωστικές ή θεραπευτικές μέθοδοι, που ελάχιστα διαφοροποιούνται ανάλογα με το ποιον ασθενή έχεις απέναντί σου), όπως και ένας πωλητής, έχει να κάνει με ένα ετερογενές κοινό, τόσο από πλευράς ηλικίας όσο και από αυτήν της μόρφωσης ή συνάφειας με το αντικείμενο. Είτε μιλάς με τη θεία τη Μαριγώ από την Άνω Ραχούλα είτε με μεταπτυχιακό φοιτητή του πολυτεχνείου, πρέπει να μπορείς να προσαρμοστείς στις δικές τους ανάγκες. Και επειδή ο κάθε άνθρωπος που καταλήγει στον ψυχίατρο συχνά νιώθει σα να πηγαίνει σε δικαστή, είναι σημαντικό να μπορείς να τα πας καλά με διαφορετικά είδη ανθρώπων, ώστε να μπορούν να αισθανθούν την ασφάλεια που χρειάζονται για να συνεχίσουν να έρχονται, μιας και οι περισσότερες θεραπείες στον κλάδο αυτό απαιτούν χρόνο και υπομονή.
Συνολικά λοιπόν, αν ενδιαφέρεσαι για αυτή τη δουλειά, θα αντιμετωπίσεις καλύτερα το στρες αν είσαι καλός ακροατής, αν έχεις υπομονή, αν δεν έχεις απόλυτες απόψεις για το τι είναι σωστό/φυσιολογικό και τι λάθος/παθολογικό και αποδεχτείς ότι συχνά πρέπει να προσαρμόζεις εσύ τη συμπεριφορά σου στις ανάγκες του ασθενούς.
2) Ψυχοθεραπεία
Επειδή ακριβώς η δουλειά είναι τέτοια, ένας ψυχίατρος οφείλει να περάσει από κάποιο είδος ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας, ακόμη και αν δε σκοπεύει να δουλέψει ποτέ αμιγώς ψυχοθεραπευτικά. Η ψυχοθεραπεία σημαίνει ότι αποκτώ σταδιακά μια επίγνωση του πώς τείνω να σκέφτομαι και να δρω, σε ποιες κατάστασεις είμαι ευάλωτος, τι μου κάνει καλό και τι όχι. Στο πλαίσιο της εκπαίδευσης στη Γερμανία μια τέτοια ψυχοθεραπέια κρατάει περίπου 1-1,5 χρόνο και γίνεται ή σε ατομικό επίπεδο ή σε γκρουπ. Σίγουρα πολλοί άνθρωποι έχουν μια συναισθηματική και ψυχολογική ευφυία να καταλάβουν τα παραπάνω από μόνοι τους, το πρόβλημα είναι ωστόσο ότι συνήθως δεν το κάνουν συστηματικά, Η ψυχοθεραπεία που έκανα εγώ στο πλαίσιο της εκπαίδευσης προσέφερε ακριβώς αυτό: το χώρο για να ασχοληθώ με ένα σταθερό ρυθμό κάθε βδομάδα ή μήνα με τις έγνοιες και τα προβλήματά μου. Δεν μπορώ να πω ότι μου έλυσε κάποιο πρόβλημα, μου έδειξε όμως ότι κάποια στοιχεία της συμπεριφοράς μου και των απόψεών μου έρχονται σε αντίθεση με τους μακροπρόθεσμους στόχους μου. Οπότε ή θα πρέπει να τροποποιήσω τη συμπεριφορά μου ή τους στόχους μου.
Επιπλέον αυτού του είδους η εμπειρία σε φέρνει κάπως και στη θέση του ασθενούς: συνειδητοποιείς καλύτερα ποιες συμπεριφορές του θεραπευτή σου σου άρεσαν και σε έκαναν να νιώθεις καλύτερα ως θεραπευόμενος και μπορείς να ξεσηκώσεις κάτι από το στυλ και την προσωπικότητα του.
Συνολικά έχω όμως την εντύπωση ότι αυτή η ψυχοθεραπεία στο πλαίσιο της εκπαίδευσης είναι το ελάχιστο που μπορείς να κάνεις. Αν μπορείς να συνεχίσεις τη θεραπεία και πιο μετά, μάλλον καλό θα είναι.
3) Ψυχική υγιεινή
Αυτή η έννοια μου φαινόταν μέχρι πολύ πρόσφατα περίεργη, αρχίζω όμως να την αποδέχομαι σταδιακά. Βλέπετε κάποτε υπήρξε η περίοδος που ούτε οι χειρουργοί έπλεναν τα χέρια τους πριν την εγχείρηση ούτε οι μαιευτήρες τα δικά τους πριν ξεγεννήσουν και ακόμη και όταν άρχισαν να μαζεύονται στοιχεία ότι οι γιατροί οι ίδιοι είναι οι φορείς των μικροβίων που σκοτώνουν μετεγχειρητικά τους αρρώστους, πολλοί γελούσαν στο άκουσμα και μόνο της ιδέας. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει νομίζω με τους ψυχίατρους. Δεν είναι εύκολο να βοηθήσεις κάποιον αν δε φροντίζεις καθημερινά την ψυχική σου υγεία. Ένα συχνό πρόβλημα της δουλειάς είναι ότι έχοντας ανταλλάξει για 8 ώρες ή περισσότερο τόσο συναισθηματικό περιεχόμενο με τους ασθενείς, δεν είσαι σε θέση να γυρίσεις στο σπίτι και να ακούσεις τις έγνοιες της φίλης σου ή γυναίκας σου, των παιδιών σου, των γονιών σου, και το μόνο που ψάχνεις είναι κάποιου είδους "αναισθητικό".
Αν δε θες να σου συμβεί αυτό, οφείλεις να σπάσεις το φαύλο κύκλο που ακολουθείς κάθε μέρα. Προσωπικά έχω βρει ότι το να αλλάζω παραστάσεις πριν πέσω για ύπνο είναι εξαιρετικά χρήσιμο. Προσπαθώ να πηγαίνω με το ποδήλατο στη δουλειά πλέον, μιας και μένω πιο κοντά, συχνά τα απογεύματα πηγαίνω για περπάτημα, προσπαθώ να μαγειρεύω το φαγητό μου ο ίδιος και να κοιμάμαι σε πιο φυσιολογικές ώρες. Τομείς στους οποίους χωράει ακόμη βελτίωση είναι οι κοινωνικές επαφές που λόγω υπερβολικής δουλειάς είχαν ατονίσει, οι συστηματικές υπερωρίες, η ελλιπής ενασχόληση με άλλα χόμπυ που έκανα παλιότερα όπως το να παίζω κιθάρα ή να γράφω (πχ. εδώ). Το κυριότερο όμως στο οποίο δουλεύω (και ακόμη πασχίζω) είναι η αποβολή της συνεχούς ενασχόλησης με το θέμα της παραγωγικότητας. Γιατί αν δουλεύεις δέκα ώρες την ημέρα, κοιμάσαι 7, στις υπόλοιπες 7 δε θες να κάνεις πράγματα φαινομενικά "μη παραγωγικά" όπως το να πας μισή ώρα για περπάτημα για να ξεκαθαρίσεις τις σκέψεις σου ή να διαβάσεις 10 λεπτά ένα βιβλίο.
4) Σπορ και χόμπι
Σίγουρα επικαλύπτεται με το 3, αλλά εδώ χωράει οτιδήποτε μπορεί να σε βοηθήσει εσένα προσωπικά να καθαρίσεις το μυαλό σου από σκέψεις. Συνήθως αυτά είναι αμιγώς εξειδικευμένα πράγματα που για κάθε άνθρωπο δουλεύουν διαφορετικά. Γενικά όμως ισχύει : αν σου αρέσει και σε ξεκουράζει, συνέχισέ το.
5) Μην αναλάβεις το δύσκολο ασθενή αν δεν μπορείς
Πολύ συχνά θέλουμε να ασχοληθούμε πεισματικά με ένα δύσκολο περιστατικό ή έναν ασθενή που για κάποιο λόγο μας φέρνει αντιμέτωπους με κάποια ευαίσθητη χορδή δική μας. Δε χρειάζεται όμως να θεωρούμε τους εαυτούς μας τόσο σημαντικούς που να θεωρούμε πως αν εγκαταλείψουμε τον ασθενή, δε θα βρεθεί άλλος στη θέση μας. Το μακροπρόθεσμο συμφέρον του ασθενούς είναι να έχει κάποιον απέναντί του που να αντέχει τη διαδικασία της θεραπείας και καλύτερα να διακοπεί μια θεραπεία εξ αρχής παρά στα μέσα της διαδρομής. Ζήτα βοήθεια, συμβουλές, εποπτεία ή αν δε μπορείς απλώς σταμάτα τη διαδικασία εξηγώντας στον ασθενή γιατί.
6) Διάλεξε το πεδίο της ψυχιατρικής που σου ταιριάζει :
Η ψυχιατρική είναι ένας πολύ ευρύς κλάδος. Η ψυχιατρική ενηλίκων είναι διαφορετική δουλειά με την ψυχιατρική των υπερήλικων ή των εφήβων, διαφορετική από μια δουλειά με επίκεντρο θέματα εθισμού ή ψυχοθεραπείας ατόμων με μεθοριακή διαταραχή προσωπικότητας. Δες τι υπάρχει εκεί έξω, ποιο σου ταιριάζει καλύτερα και πού νιώθεις ότι βρίσκουν νόημα ο κόπος και η ενέργεια σου.
7) Ζήτα βοήθεια αν χρειαστείς ο ίδιος ψυχιατρική αγωγή ή ψυχολογική υποστήριξη.
Αν δεις ότι χάνεις τον εαυτό σου και αναγνωρίσεις στον εαυτό σου συμπτώματα που αναγνωρίζεις σε ασθενείς σου, μάλλον είναι καλή ιδέα να ζητήσεις βοήθεια. Αν γίνεται, πήγαινε σε κάποιο συνάδελφο με τον οποίο δεν έχεις πάρε δώσε στη δουλειά, γιατί είναι δύσκολο να είσαι και ασθενής και θεραπευτής και η έστω γεωγραφική διάκριση των 2 ρόλων είναι μάλλον βοηθητική. Προσπάθησε να συμπεριφερθείς στον εαυτό σου όπως θα συμπεριφερόσουν σε έναν ασθενή σου.
Αυτές είναι κάποιες βασικές ιδέες που έχω μετά από 5 χρόνια στο κουρμπέτι. Θα με ενδιέφερε να μάθω αν υπάρχουν άλλες ιδέες, συμβουλές ή ενστάσεις, γι' αυτό γράψτε μου στα σχόλια τη γνώμη σας.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου