2017...Σύντομα ολοκληρώνονται 7 χρόνια ελληνικής κρίσης και μνημονιών, 7 χρόνια στα οποία έχουν αμφισβητηθεί όλα τα θέσφατα της ελληνικής κοινωνικής και πολιτικής ζωής, με τον καθένα από εμάς να έχει βγάλει τα δικά του συμπεράσματα ως προς το τι φταίει και δεν μπορούμε να βγάλουμε το κάρο από τη λάσπη. Η διαρκής πολιτικολογία σίγουρα περισσότερο μας δίχασε παρά μας βοήθησε. Οι διαρκείς οικονομικές αναλύσεις με τους αριθμούς, τα διαγράμματα και τους πίνακες Excel φαίνεται περισσότερο να μας αποξενώνουν από την πραγματικότητα και να μας κάνουν να χασμιουριόμαστε, παρά να μας βοηθούν να καταλάβουμε το πρόβλημα. Αυτό που λείπει συχνά είναι μια πιο βιωματική προσέγγιση στο πρόβλημα, κάτι που ίσως εξηγεί και τη διαρκή άνοδο κραυγαλέα λαϊκίστικων δυνάμεων, θλιβερό προνόμιο πλέον όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης και των ΗΠΑ.
Θεωρώ πως ένας από τους θεσμούς που δεν έχει δεχτεί το μερίδιο που του αντιστοιχεί από την αμφισβήτηση, είναι η ελληνική οικογένεια. Και υπάρχει σαφής εξήγηση γιατί: σε μια περίοδο που όλοι οι κοινωνικοί θεσμοί υποφέρουν από την υποχρηματοδότηση, η ελληνική οικογένεια, με τον παραδοσιακό προσανατολισμό της και το αίσθημα ευθύνης και προστασίας απέναντι στα μέλη της, μπορεί να αναπληρώσει μέρος των κραδασμών.
Στη μετά-μεταπολιτευτική εποχή έχει γίνει πλέον κοινός τόπος, ότι η χώρα χρειάζεται επενδύσεις, ότι πρέπει να δώσει χώρο σε νέους ανθρώπους με νέες ιδέες, πρέπει να καλλιεργήσει νοοτροπία ρίσκου, να ανασύρει αυτό που ονόμαζαν "ελληνικό δαιμόνιο" μέχρι τη δεκαετία του 70. Ο Αρίστος Δοξιάδης, στο βιβλίο του "το Αόρατο Ρήγμα" εξηγεί αρκετούς από τους λόγους γιατί ένα τέτοιο εξωστρεφές παραγωγικό μοντέλο μπορεί να λειτουργήσει: η πολυεισοδηματική ελληνική οικογένεια μπορεί να μεταβιβάσει στο φιλόδοξο παιδί της την οικογενειακή επιχείρηση ή να εξασφαλίσει σε έναν νέο άνθρωπο ένα αρχικό κεφάλαιο για να υλοποιήσει μια επιχειρηματική ιδέα, σε μια περίοδο που λόγω τραπεζικής κρίσης η δανειοδότηση είναι αδύνατη. Ο μεγάλος αριθμός μικρο-επιχειρηματιών και αυτοαπασχολούμενων σημαίνει αρκετή συγκεντρωμένη εμπειρία στο πώς να στήνεις δουλειές, κάτι που ένα έμπειρο στέλεχος μιας πολυεθνικής ίσως δε ξέρει να κάνει. Οι αναξιοποίητες δυνατότητες της ελληνικής επαρχίας μπορούν μέσα από τη γνώση του ίντερνετ και την τεχνογνωσία που πήρε ο νέος επιχειρηματίας από τις σπουδές του, έστω και αν αυτές δε σχετίζονται άμεσα με την αγροτική εργασία ή τον τουρισμό, να βοηθήσουν μια μικρή οικογενειακή επιχείρηση να κάνει το πολυπόθητο εξωστρεφές άνοιγμα.
Αυτά μου φαίνονται βέβαια στη θεωρία σωστά, αλλά πάνε κόντρα στο πως ξέρουμε όλοι μας την ελληνική οικογένεια από μέσα. Στον πυρήνα της ελληνικής οικογενειακής ζωής υπάρχει ένα έντονο στοιχείο φόβου και προστατευτισμού, που αντιτίθεται σε αυτήν την απαραίτητη νοοτροπία ρίσκου και καινοτομίας που χρειαζόμαστε αυτή τη στιγμή. Οι διαδράσεις μεταξύ των οικογενειακών μελών είναι τέτοιες που όχι απλώς δεν επιτρέπουν, αλλά αποθαρρύνουν το οτιδήποτε αποκλίνει ελάχιστα από την πεπατημένη.
Σκεφτείτε την Ελληνίδα μάνα, που πλέον τείνει να μετατραπεί σε καρικατούρα. Είναι αυτή που θα υπενθυμίσει στον τριαντάχρονο γιο της να μην βγει φρεσκολουσμένος και την "αρπάξει", να θυμηθεί να βάλει τη ζακέτα του και να μην αργήσει πολύ το βράδυ. Αυτή που, έχοντας χάσει πλέον κάθε ελπίδα να βρει από τον άντρα της τη στοργή και τη συντροφικότητα που χρειάζεται, μετατρέπει το γιο σε ένα πασά, παρέχοντάς του υπηρεσίες παραδουλεύτρας, για να μην του λείψει τίποτα, μόνο και μόνο για να αναπληρώσει μέσω αυτού, αυτό το αίσθημα ανήκειν και συντροφικότητας, κάνοντας του παράλληλα δύσκολη την οριστική αποκοπή από τον ομφάλιο λώρο της. Η μητρική της αγάπη μετατρέπεται σχεδόν σε ερωτική απογοήτευση, όταν ο γιος χρειαστεί να απομακρυνθεί γεωγραφικά, για τη στρατιωτική του θητεία, για εκείνο το μεταπτυχιακό στην Αγγλία, για εκείνη τη δουλειά στην Ελβετία. Η μάνα δεν έμαθε ποτέ να διεκδικεί κάτι καλύτερο για τον εαυτό της, δεν ανέπτυξε ποτέ κάποιο χόμπι ή ασχολία, με αποτέλεσμα να στραβώνει όταν η κόρη της αναπτύσσει τα δικά της ενδιαφέροντα. Σε μια ελληνική κοινωνία που ακόμη επικρατούν σε μεγάλο βαθμό τα φαλλοκρατικά πρότυπα, η μάνα δεν είναι σε θέση να δώσει κίνητρο στην κόρη της να αδιαφορήσει για το τι λένε οι άλλοι και να κυνηγήσει αυτό που θεωρεί καλύτερο για τον εαυτό της και την καριέρα της. Αντίθετα της υπενθυμίζει ότι είναι "γυναίκα" και θα πρέπει να φέρεται αναλόγως, που σημαίνει να είναι κάθε στιγμή ελκυστική και προσεγμένη, χρυσοχέρα σα μαγείρισσα και νοικοκυρά, υποτακτική απέναντι στα υπόλοιπα αρσενικά της οικογένειας και και τυπική στις σπουδές και τις υπόλοιπες υποχρεώσεις της. Η ίδια η μάνα, αρκείται στο να έχει μια εικονική σχέση με τον άνδρα της, όπου η σεξουαλικότητα, η τρυφερότητα, η ιδιωτικότητα απουσιάζουν για το καλό των παιδιών.
Πάμε τώρα στον άλλο ταλαίπωρο της ελληνικής οικογένειας, τον πατέρα. Αυτόν που έμαθε να αυτοπροσδιορίζεται κυρίως μέσω της εργασίας του και να κερδίζει με σταθερό και ελεγχόμενο τρόπο την εμπιστοσύνη και την εκτίμηση του κοινωνικού του περίγυρου. Προ κρίσης υπηρετούσε όσο καλύτερα μπορούσε το ρόλο του προστάτη και του παρόχου. Όταν όμως ήρθε η κρίση και του έκοψαν το μισθό ή το μαγαζί μπήκε μέσα, αυτό το προσωπείο κατέρρευσε. Βρέθηκε ξανά στην εποχή που ήταν 25 χρονών, τότε που έχοντας έρθει φτωχός από το χωριό, μετρούσε και την τελευταία δραχμή που ξόδευε. Αδύναμος να επεξεργαστεί εσωτερικά το αίσθημα απογοήτευσης και σε μια ηλικία που οι δυνάμεις σε εγκαταλείπουν και ένας μίνι απολογισμός για την ως τώρα ζωή είναι αναπόφευκτος (είτε με κρίση είτε χωρίς), επέλεξε να προβάλλει τα συναισθήματα ανεπάρκειας του ως θυμό στα κόμματα, στο πολιτικό σύστημα, στους Γερμανούς, στους Εβραίους, τους μετανάστες. Πλέον νιώθει άχρηστος και περιθωριοποιημένος και αντιδρά είτε με πλήρη παθητικότητα είτε με εξάρσεις θυμού σε όλα τα ζητήματα που προκύπτουν, ανίκανος πλέον να κάνει διάλογο για τα πιο απλά ζητήματα, χωρίς να οδηγηθεί σε καβγά.
Σκεφτείτε επίσης το γιο της μέσης ελληνικής οικογένειας, που έχοντας μεγαλώσει σαν πασάς, έχει μάθει ότι δικαιούται τα πάντα χωρίς να πρέπει να αποδείξει τίποτα. Αυτόν που τώρα πρέπει να δείξει πρωτοβουλία και να αναλάβει ρίσκα, όταν τον έχουν μεγαλώσει προορισμένο για την ασφάλεια του ελληνικού δημοσίου και έβαλε μέσο για να μην κάνει τη θητεία του στον Έβρο. Αυτόν που δεν έμαθε ποτέ να βάζει πλυντήριο ή να μαγειρεύει αυγά και θα πρέπει τώρα να στήσει δουλειά μόνος του, όπου θα αποφασίζει τα πάντα και θα πρέπει να πάει ακόμη και κόντρα στην άποψη των γονιών του στο μαγαζί, που επειδή τον χρηματοδοτούν, επιθυμούν να μην αλλάξει τίποτα, γιατί αυτοί "πάντα έτσι" το δούλευαν και ξέρουν τι αρέσει στον πελάτη. Αυτόν που τελικά, αν τολμήσει και σπάσει τα δεσμά της ελληνικής οικογένειας, συχνά νιώθει τόσο απελευθερωμένος που ακόμη και η μπουγάδα αποκτά άλλο νόημα.
Και τέλος ας σκεφτούμε την κόρη, που από φόβο μήπως δεν τα προλάβει όλα και μήπως δε μάθει το νοικοκυριλίκι, δεν ανέπτυξε ποτέ ενδιαφέροντα που θα τη βοηθούσαν να νιώθει ικανή και με αυτοπεποίθηση, και το μόνο που της έμεινε για να ρυθμίζει την αυτοεκτίμηση της είναι να χρησιμοποιεί τη θηλυκότητα της για να ελκύει τα λάικς των επίδοξων μνηστήρων της, ούσα σε μια διαρκή αναζήτηση για το αρσενικό-προστάτη που θα αναπληρώσει το κενό του μπαμπά. Αυτή που δεν επιδίωξε ποτέ το τίποτα παραπάνω γιατί ποτέ δεν της έδωσαν να καταλάβει ότι το αξίζει. Αυτή που τελικά όταν επιλέξει να χειραφετηθεί, ίσως το κάνει βίαια και άτσαλα, γιατί δεν υπάρχουν πρότυπα γύρω της να ξεπατικώσει, πρέπει μόνη της να βρει τον τρόπο.
....
Μέσα από αυτά τα πολλά και γλαφυρά, θέλω λίγο να αναδείξω την πιο προβληματική πλευρά της ελληνικής οικογένειας, καθώς αυτή είναι μια συζήτηση που συχνά αποσιωπάται ή μετατρέπεται σε αστείο. Η ελληνική οικογένεια έχει πολλή αγάπη να δώσει και δε θα μπορέσει, ακόμη και αν το θέλει, να γίνει μια βορειοευρωπαϊκή οικογένεια, όπου όλα πηγαίνουν βάσει πλάνου και προγράμματος και ο αυθορμητισμός καταπιέζεται. Μπορεί όμως να μάθει να χρησιμοποιεί την αγάπη της με τρόπο που να δίνει φτερά στα μέλη της, όχι να τα φρενάρει. Να τα ενθαρρύνει, όχι να τους τονώνει τις ανασφάλειες τους, για να τους καθηλώσει στις σχέσεις αλληλοεξάρτησης που τους έμαθαν. Να προσφέρει την υποστηρικτικότητα της ως δίχτυ ασφάλειας σε μια ενδεχόμενη αποτυχία, όχι ως απόδειξη ότι το ρίσκο είναι αχρείαστο.
Αν κοιτάξει κανείς γύρω του, θα δει ότι αυτό το πρόβλημα είναι πιο βαθύ από το πρόβλημα της προσέλκυσης επενδύσεων ή της καταπολέμεησης της γραφειοκρατείας. Θεωρώ χαρακτηριστικό παράδειγμα το θέμα των συντάξεων. Στα πλαίσια της περιβόητης διαπραγμάτευσης για την αξιολόγηση, o Τομσεν έγραψε για λογαριασμό του ΔΝΤ δύο ενδιαφέρουσες επιστολές με τίτλο The IMF is Not Asking Greece for more Austerity και Greece : Towards a Workable Program. Σε αυτές εξηγεί την άποψη του ΔΝΤ, πως οι δαπάνες της Ελλάδας για συντάξεις είναι αναλογικά ως προς το ΑΕΠ από τις πλέον πλουσιοπάροχες της ΕΕ και πως ένα βιώσιμο ασφαλιστικό προϋποθέτει περικοπές στις συντάξεις. Εξηγεί όμως πως ένας λόγος για την αντίσταση των ελλήνων πολιτικών είναι ο ευρύτερος κοινωνικά ρόλος των ελληνικών συντάξεων και αντιτείνει την πρόταση του ΔΝΤ για τη δημιουργία ενός βιώσιμου κοινωνικού κράτους (βλ. υψηλότερα και για περισσότερο χρόνο επιδόματα ανεργίας). Στην Ελλάδα οι πολιτικοί αντιμάχονται διαρκώς την περικοπή των συντάξεων, αλλά οι δαπάνες για τα επιδόματα ανεργίας παραμένουν πενιχρές παρότι το ποσοστό νέων ανέργων φτάνει το 50%. Ιδού λοιπόν, πώς η πολιτική επηρεάζεται από τις ανάγκες της ελληνικής οικογένειας για προστατευτισμό. Αντί να κοπούν πχ 200 ευρώ από τους συνταξιούχους που παίρνουν σύνταξη άνω των 1000 ευρώ και να τα πάρει κατευθείαν ο νέος άνεργος, κάτι που θα ήταν και πιο δίκαιο γιατί κάποιες οικογένειες έχουν περισσότερους ανέργους και άλλες καθόλου, το κράτος δίνει της ευλογίες του στις σχέσεις εξάρτησης γονιών-παιδιών για 200 ευρώ.
Αντίστοιχα παραδείγματα μπορεί να βρει κανείς σε πολλούς άλλους τομείς της πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής ζωής στην Ελλάδα. Η ανασφαλής ως προς τις δυνατότητες των μελών της ελληνική οικογένεια είναι αυτή που θα ψηφίσει οικογενειακώς το κόμμα που υπόσχεται να ανταποκριθεί στον προστατευτισμό της, είναι αυτή που χρειάζεται τη διαφθορά και την αδιαφάνεια κάθε φορά που οι νεοσσοί της απειλούνται να χάσουν την ασφάλεια της πατρικής εστίας, είναι αυτή που αρνείται να δοκιμάσει το καινούργιο και προτιμά να ψηφίζει οικογενειοκρατείες, είναι αυτή που βρίζει τους μετανάστες αλλά δεν καταδέχεται να στείλει το παιδί της να κάνει όποια δουλειά να 'ναι, αυτή που θέλει την Ευρώπη των μεταπτυχιακών αλλά όταν ταξιδεύει σε αυτήν συνειδητοποιεί πως "σαν την Ελλάδα πουθενά", αυτή που διαμαρτύρεται για τα λαμπρά μυαλά που φεύγουν στο εξωτερικό, αλλά δε δέχεται τη γνώμη των παιδιών της ούτε στο αντικείμενο που έχουν σπουδάσει, αν αυτή αντιτίθεται στις απόψεις των γονιών-προστατών.
Η ελληνική οικογένεια θα πρέπει να καταλάβει ότι η πραγματική αγάπη δεν έρχεται με ανταλλάγματα και ότι το πόσο "δεμένη" είναι, κρίνεται από το βαθμό στον οποίο τα μέλη της επιδιώκουν επαφές μεταξύ τους όταν πάψουν να υπάρχουν σχέσεις αλληλεξάρτησης. Και αυτό το ζήτημα είναι πιο έντονα πολιτικό από όσο νομίζουμε.
Θεωρώ πως ένας από τους θεσμούς που δεν έχει δεχτεί το μερίδιο που του αντιστοιχεί από την αμφισβήτηση, είναι η ελληνική οικογένεια. Και υπάρχει σαφής εξήγηση γιατί: σε μια περίοδο που όλοι οι κοινωνικοί θεσμοί υποφέρουν από την υποχρηματοδότηση, η ελληνική οικογένεια, με τον παραδοσιακό προσανατολισμό της και το αίσθημα ευθύνης και προστασίας απέναντι στα μέλη της, μπορεί να αναπληρώσει μέρος των κραδασμών.
Στη μετά-μεταπολιτευτική εποχή έχει γίνει πλέον κοινός τόπος, ότι η χώρα χρειάζεται επενδύσεις, ότι πρέπει να δώσει χώρο σε νέους ανθρώπους με νέες ιδέες, πρέπει να καλλιεργήσει νοοτροπία ρίσκου, να ανασύρει αυτό που ονόμαζαν "ελληνικό δαιμόνιο" μέχρι τη δεκαετία του 70. Ο Αρίστος Δοξιάδης, στο βιβλίο του "το Αόρατο Ρήγμα" εξηγεί αρκετούς από τους λόγους γιατί ένα τέτοιο εξωστρεφές παραγωγικό μοντέλο μπορεί να λειτουργήσει: η πολυεισοδηματική ελληνική οικογένεια μπορεί να μεταβιβάσει στο φιλόδοξο παιδί της την οικογενειακή επιχείρηση ή να εξασφαλίσει σε έναν νέο άνθρωπο ένα αρχικό κεφάλαιο για να υλοποιήσει μια επιχειρηματική ιδέα, σε μια περίοδο που λόγω τραπεζικής κρίσης η δανειοδότηση είναι αδύνατη. Ο μεγάλος αριθμός μικρο-επιχειρηματιών και αυτοαπασχολούμενων σημαίνει αρκετή συγκεντρωμένη εμπειρία στο πώς να στήνεις δουλειές, κάτι που ένα έμπειρο στέλεχος μιας πολυεθνικής ίσως δε ξέρει να κάνει. Οι αναξιοποίητες δυνατότητες της ελληνικής επαρχίας μπορούν μέσα από τη γνώση του ίντερνετ και την τεχνογνωσία που πήρε ο νέος επιχειρηματίας από τις σπουδές του, έστω και αν αυτές δε σχετίζονται άμεσα με την αγροτική εργασία ή τον τουρισμό, να βοηθήσουν μια μικρή οικογενειακή επιχείρηση να κάνει το πολυπόθητο εξωστρεφές άνοιγμα.
Αυτά μου φαίνονται βέβαια στη θεωρία σωστά, αλλά πάνε κόντρα στο πως ξέρουμε όλοι μας την ελληνική οικογένεια από μέσα. Στον πυρήνα της ελληνικής οικογενειακής ζωής υπάρχει ένα έντονο στοιχείο φόβου και προστατευτισμού, που αντιτίθεται σε αυτήν την απαραίτητη νοοτροπία ρίσκου και καινοτομίας που χρειαζόμαστε αυτή τη στιγμή. Οι διαδράσεις μεταξύ των οικογενειακών μελών είναι τέτοιες που όχι απλώς δεν επιτρέπουν, αλλά αποθαρρύνουν το οτιδήποτε αποκλίνει ελάχιστα από την πεπατημένη.
Σκεφτείτε την Ελληνίδα μάνα, που πλέον τείνει να μετατραπεί σε καρικατούρα. Είναι αυτή που θα υπενθυμίσει στον τριαντάχρονο γιο της να μην βγει φρεσκολουσμένος και την "αρπάξει", να θυμηθεί να βάλει τη ζακέτα του και να μην αργήσει πολύ το βράδυ. Αυτή που, έχοντας χάσει πλέον κάθε ελπίδα να βρει από τον άντρα της τη στοργή και τη συντροφικότητα που χρειάζεται, μετατρέπει το γιο σε ένα πασά, παρέχοντάς του υπηρεσίες παραδουλεύτρας, για να μην του λείψει τίποτα, μόνο και μόνο για να αναπληρώσει μέσω αυτού, αυτό το αίσθημα ανήκειν και συντροφικότητας, κάνοντας του παράλληλα δύσκολη την οριστική αποκοπή από τον ομφάλιο λώρο της. Η μητρική της αγάπη μετατρέπεται σχεδόν σε ερωτική απογοήτευση, όταν ο γιος χρειαστεί να απομακρυνθεί γεωγραφικά, για τη στρατιωτική του θητεία, για εκείνο το μεταπτυχιακό στην Αγγλία, για εκείνη τη δουλειά στην Ελβετία. Η μάνα δεν έμαθε ποτέ να διεκδικεί κάτι καλύτερο για τον εαυτό της, δεν ανέπτυξε ποτέ κάποιο χόμπι ή ασχολία, με αποτέλεσμα να στραβώνει όταν η κόρη της αναπτύσσει τα δικά της ενδιαφέροντα. Σε μια ελληνική κοινωνία που ακόμη επικρατούν σε μεγάλο βαθμό τα φαλλοκρατικά πρότυπα, η μάνα δεν είναι σε θέση να δώσει κίνητρο στην κόρη της να αδιαφορήσει για το τι λένε οι άλλοι και να κυνηγήσει αυτό που θεωρεί καλύτερο για τον εαυτό της και την καριέρα της. Αντίθετα της υπενθυμίζει ότι είναι "γυναίκα" και θα πρέπει να φέρεται αναλόγως, που σημαίνει να είναι κάθε στιγμή ελκυστική και προσεγμένη, χρυσοχέρα σα μαγείρισσα και νοικοκυρά, υποτακτική απέναντι στα υπόλοιπα αρσενικά της οικογένειας και και τυπική στις σπουδές και τις υπόλοιπες υποχρεώσεις της. Η ίδια η μάνα, αρκείται στο να έχει μια εικονική σχέση με τον άνδρα της, όπου η σεξουαλικότητα, η τρυφερότητα, η ιδιωτικότητα απουσιάζουν για το καλό των παιδιών.
Πάμε τώρα στον άλλο ταλαίπωρο της ελληνικής οικογένειας, τον πατέρα. Αυτόν που έμαθε να αυτοπροσδιορίζεται κυρίως μέσω της εργασίας του και να κερδίζει με σταθερό και ελεγχόμενο τρόπο την εμπιστοσύνη και την εκτίμηση του κοινωνικού του περίγυρου. Προ κρίσης υπηρετούσε όσο καλύτερα μπορούσε το ρόλο του προστάτη και του παρόχου. Όταν όμως ήρθε η κρίση και του έκοψαν το μισθό ή το μαγαζί μπήκε μέσα, αυτό το προσωπείο κατέρρευσε. Βρέθηκε ξανά στην εποχή που ήταν 25 χρονών, τότε που έχοντας έρθει φτωχός από το χωριό, μετρούσε και την τελευταία δραχμή που ξόδευε. Αδύναμος να επεξεργαστεί εσωτερικά το αίσθημα απογοήτευσης και σε μια ηλικία που οι δυνάμεις σε εγκαταλείπουν και ένας μίνι απολογισμός για την ως τώρα ζωή είναι αναπόφευκτος (είτε με κρίση είτε χωρίς), επέλεξε να προβάλλει τα συναισθήματα ανεπάρκειας του ως θυμό στα κόμματα, στο πολιτικό σύστημα, στους Γερμανούς, στους Εβραίους, τους μετανάστες. Πλέον νιώθει άχρηστος και περιθωριοποιημένος και αντιδρά είτε με πλήρη παθητικότητα είτε με εξάρσεις θυμού σε όλα τα ζητήματα που προκύπτουν, ανίκανος πλέον να κάνει διάλογο για τα πιο απλά ζητήματα, χωρίς να οδηγηθεί σε καβγά.
Σκεφτείτε επίσης το γιο της μέσης ελληνικής οικογένειας, που έχοντας μεγαλώσει σαν πασάς, έχει μάθει ότι δικαιούται τα πάντα χωρίς να πρέπει να αποδείξει τίποτα. Αυτόν που τώρα πρέπει να δείξει πρωτοβουλία και να αναλάβει ρίσκα, όταν τον έχουν μεγαλώσει προορισμένο για την ασφάλεια του ελληνικού δημοσίου και έβαλε μέσο για να μην κάνει τη θητεία του στον Έβρο. Αυτόν που δεν έμαθε ποτέ να βάζει πλυντήριο ή να μαγειρεύει αυγά και θα πρέπει τώρα να στήσει δουλειά μόνος του, όπου θα αποφασίζει τα πάντα και θα πρέπει να πάει ακόμη και κόντρα στην άποψη των γονιών του στο μαγαζί, που επειδή τον χρηματοδοτούν, επιθυμούν να μην αλλάξει τίποτα, γιατί αυτοί "πάντα έτσι" το δούλευαν και ξέρουν τι αρέσει στον πελάτη. Αυτόν που τελικά, αν τολμήσει και σπάσει τα δεσμά της ελληνικής οικογένειας, συχνά νιώθει τόσο απελευθερωμένος που ακόμη και η μπουγάδα αποκτά άλλο νόημα.
Και τέλος ας σκεφτούμε την κόρη, που από φόβο μήπως δεν τα προλάβει όλα και μήπως δε μάθει το νοικοκυριλίκι, δεν ανέπτυξε ποτέ ενδιαφέροντα που θα τη βοηθούσαν να νιώθει ικανή και με αυτοπεποίθηση, και το μόνο που της έμεινε για να ρυθμίζει την αυτοεκτίμηση της είναι να χρησιμοποιεί τη θηλυκότητα της για να ελκύει τα λάικς των επίδοξων μνηστήρων της, ούσα σε μια διαρκή αναζήτηση για το αρσενικό-προστάτη που θα αναπληρώσει το κενό του μπαμπά. Αυτή που δεν επιδίωξε ποτέ το τίποτα παραπάνω γιατί ποτέ δεν της έδωσαν να καταλάβει ότι το αξίζει. Αυτή που τελικά όταν επιλέξει να χειραφετηθεί, ίσως το κάνει βίαια και άτσαλα, γιατί δεν υπάρχουν πρότυπα γύρω της να ξεπατικώσει, πρέπει μόνη της να βρει τον τρόπο.
....
Μέσα από αυτά τα πολλά και γλαφυρά, θέλω λίγο να αναδείξω την πιο προβληματική πλευρά της ελληνικής οικογένειας, καθώς αυτή είναι μια συζήτηση που συχνά αποσιωπάται ή μετατρέπεται σε αστείο. Η ελληνική οικογένεια έχει πολλή αγάπη να δώσει και δε θα μπορέσει, ακόμη και αν το θέλει, να γίνει μια βορειοευρωπαϊκή οικογένεια, όπου όλα πηγαίνουν βάσει πλάνου και προγράμματος και ο αυθορμητισμός καταπιέζεται. Μπορεί όμως να μάθει να χρησιμοποιεί την αγάπη της με τρόπο που να δίνει φτερά στα μέλη της, όχι να τα φρενάρει. Να τα ενθαρρύνει, όχι να τους τονώνει τις ανασφάλειες τους, για να τους καθηλώσει στις σχέσεις αλληλοεξάρτησης που τους έμαθαν. Να προσφέρει την υποστηρικτικότητα της ως δίχτυ ασφάλειας σε μια ενδεχόμενη αποτυχία, όχι ως απόδειξη ότι το ρίσκο είναι αχρείαστο.
Αν κοιτάξει κανείς γύρω του, θα δει ότι αυτό το πρόβλημα είναι πιο βαθύ από το πρόβλημα της προσέλκυσης επενδύσεων ή της καταπολέμεησης της γραφειοκρατείας. Θεωρώ χαρακτηριστικό παράδειγμα το θέμα των συντάξεων. Στα πλαίσια της περιβόητης διαπραγμάτευσης για την αξιολόγηση, o Τομσεν έγραψε για λογαριασμό του ΔΝΤ δύο ενδιαφέρουσες επιστολές με τίτλο The IMF is Not Asking Greece for more Austerity και Greece : Towards a Workable Program. Σε αυτές εξηγεί την άποψη του ΔΝΤ, πως οι δαπάνες της Ελλάδας για συντάξεις είναι αναλογικά ως προς το ΑΕΠ από τις πλέον πλουσιοπάροχες της ΕΕ και πως ένα βιώσιμο ασφαλιστικό προϋποθέτει περικοπές στις συντάξεις. Εξηγεί όμως πως ένας λόγος για την αντίσταση των ελλήνων πολιτικών είναι ο ευρύτερος κοινωνικά ρόλος των ελληνικών συντάξεων και αντιτείνει την πρόταση του ΔΝΤ για τη δημιουργία ενός βιώσιμου κοινωνικού κράτους (βλ. υψηλότερα και για περισσότερο χρόνο επιδόματα ανεργίας). Στην Ελλάδα οι πολιτικοί αντιμάχονται διαρκώς την περικοπή των συντάξεων, αλλά οι δαπάνες για τα επιδόματα ανεργίας παραμένουν πενιχρές παρότι το ποσοστό νέων ανέργων φτάνει το 50%. Ιδού λοιπόν, πώς η πολιτική επηρεάζεται από τις ανάγκες της ελληνικής οικογένειας για προστατευτισμό. Αντί να κοπούν πχ 200 ευρώ από τους συνταξιούχους που παίρνουν σύνταξη άνω των 1000 ευρώ και να τα πάρει κατευθείαν ο νέος άνεργος, κάτι που θα ήταν και πιο δίκαιο γιατί κάποιες οικογένειες έχουν περισσότερους ανέργους και άλλες καθόλου, το κράτος δίνει της ευλογίες του στις σχέσεις εξάρτησης γονιών-παιδιών για 200 ευρώ.
Αντίστοιχα παραδείγματα μπορεί να βρει κανείς σε πολλούς άλλους τομείς της πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής ζωής στην Ελλάδα. Η ανασφαλής ως προς τις δυνατότητες των μελών της ελληνική οικογένεια είναι αυτή που θα ψηφίσει οικογενειακώς το κόμμα που υπόσχεται να ανταποκριθεί στον προστατευτισμό της, είναι αυτή που χρειάζεται τη διαφθορά και την αδιαφάνεια κάθε φορά που οι νεοσσοί της απειλούνται να χάσουν την ασφάλεια της πατρικής εστίας, είναι αυτή που αρνείται να δοκιμάσει το καινούργιο και προτιμά να ψηφίζει οικογενειοκρατείες, είναι αυτή που βρίζει τους μετανάστες αλλά δεν καταδέχεται να στείλει το παιδί της να κάνει όποια δουλειά να 'ναι, αυτή που θέλει την Ευρώπη των μεταπτυχιακών αλλά όταν ταξιδεύει σε αυτήν συνειδητοποιεί πως "σαν την Ελλάδα πουθενά", αυτή που διαμαρτύρεται για τα λαμπρά μυαλά που φεύγουν στο εξωτερικό, αλλά δε δέχεται τη γνώμη των παιδιών της ούτε στο αντικείμενο που έχουν σπουδάσει, αν αυτή αντιτίθεται στις απόψεις των γονιών-προστατών.
Η ελληνική οικογένεια θα πρέπει να καταλάβει ότι η πραγματική αγάπη δεν έρχεται με ανταλλάγματα και ότι το πόσο "δεμένη" είναι, κρίνεται από το βαθμό στον οποίο τα μέλη της επιδιώκουν επαφές μεταξύ τους όταν πάψουν να υπάρχουν σχέσεις αλληλεξάρτησης. Και αυτό το ζήτημα είναι πιο έντονα πολιτικό από όσο νομίζουμε.
Σωστά τα λέτε. 'Όμως κατά την άποψή μου είναι άδικο να δέχεται μερίδιο ευθύνης η οικογένεια για την κρίση που βιώνουμε.Να μην ξεχνάμε ότι για τη κρίση ευθύνεται αποκλειστικά η πολιτική ηγεσία διαχρονικά (γιατί έπρεπε να βλέπει μακροπρόθεσμα και δεν το έκανε) και ο μεμονωμένος ψηφοφόρος (γιατί δεν ήθελε να δει παραπέρα) του εαυτού μου συμπεριλαμβανομένου.
ΑπάντησηΔιαγραφή